Home » Nieuws » Geen koude voeten meer

Geen koude voeten meer

Geen koude voeten meer

Winterochtenden

In deze tijd van het jaar verwacht je winterkou, vooral in de ochtenden. Ik moest er daarom in het weekend aan denken dat er vroeger nog geen verwarming in de kerken was.

Koude kerken

De protestantse kerkdiensten duurden vroeger vrij lang. Toen Cosimo lll de Medici, aartsbisschop van Toscane, in de winter van 1667 door de Nederlanden reisde, maakte hij in de Nieuwe Kerk in Amsterdam een kerkdienst mee. Die duurde “…. van het aanbreken van de dag tot na de middag”. Buiten vroor het 10 graden, maar dit was kennelijk niet van invloed op de lengte van de dienst. Dat verbaasde hem zeer!
De kerken waren toen onverwarmd en dus was het bijwonen ervan voor de niet zo bemiddelde mensen geen pretje. Daarom werden er in die onverwarmde kerken, vooral ’s winters, voetstoven geplaatst door de stovenzetster.

De stovenzetster

Dit was bijna altijd een oudere vrouw, vaak weduwe of vrijgezel. Zij was belast met de taak om voor dat de dienst begon, de stoven neer te zetten op de aangegeven plaatsen. Ze deed smeulende kooltjes uit het kacheltje van de koster in de testjes en plaatste die dan in de stoven. In onze oude Dorpskerk was dat kacheltje namelijk de enige plaats in de kerk die verwarmd was. Zo hielden de kerkgangers, maar voornamelijk de dames die dat konden betalen, de voeten warm.
Het beroep sprak o.a. de schrijver Simon Vestdijk aan. In “Gestelsche liederen” uit 1949 noemde hij de stovenzetster “schamel en vergrijsd”. In 1853 was de stovenzetster zelfs onderwerp van politieke discussie naar aanleiding van de nieuwe Wet op de kerkgenootschappen: “Oefende zij een kerkelijke functie uit of niet?” Een anonieme dichter mengde zich toen in het debat:

“Ik bracht, tevreden met mijn staat
mijn stoofjes aan de dames rond.
Ik gaf tot klachten nimmer grond
en oogstte met gerusten zin
op Nieuwejaar mijn fooitjes in.
Ik oefende, door niets gestuit
mijn kerkelijke bediening uit.”

Nog zo’n volksgebruik

In dit gedichtje komt ook mooi het oude volksgebruik ter sprake om op Nieuwjaarsdag fooitjes op te halen voor het werk dat je het jaar ervoor gedaan had of gewoon omdat je kind was. Ik kan me herinneren dat wij op die dag als kinderen alle ooms, tantes en buren af gingen en aan het einde van die dag een aardig centje hadden.

Maar ook dat ging voorbij….

Met de komst van de elektriciteit werden de stoven overbodig en daarmee de stovenzetsters ook. Het beroep stierf uit. Kerken werden door verwarmde buizen op temperatuur gebracht en dat kostte je soms wel de zolen van je schoenen, maar je voeten bleven warm.
Soms bezoek je op vakantie ergens in een warm land een oude kerk of kathedraal en dán is de temperatuur daarbinnen heerlijk koel omdat het er constant rond de 4 graden is.

Alie Tas

Privacy | Cookies    © 2021 Uitgeverij De Brug - Xebius Media Groep

Ontvang elke week het laatste nieuws en De Brug per mail
Meld u aan voor de digitale nieuwsbrief van Weekblad De Brug en ontvangt elke week de edities in uw mailbox.
Ontvang elke week het laatste nieuws en De Brug per mail
Meld u aan voor de digitale nieuwsbrief van Weekblad De Brug en ontvangt elke week de edities in uw mailbox.
Terug naar boven.