Klein hoefblad, bloeien zonder blad
Natuur en milieuDat het voorjaar al in de lucht hangt is al wel te horen in de vroege ochtend. Koolmezen, merels en zanglijsters zijn al rustig aan begonnen met het verdedigen van hun territorium. Hun gezang klinkt weer als muziek in de oren. Ook op de grond zijn hier en daar alweer de eerste tekenen van de naderende lente zichtbaar. Eén van de eerste soorten die zich bloeiend boven de grond laat zien is het klein hoefblad, maar nu, als de plant in bloei staat, is er van blad helemaal niks te herkennen.
Het klein hoefblad staat nu in bloei, waarbij uit grote knoppen net boven de grond, op een steeltje van enkele centimeters, mooie gele bloemen ontpoppen. Aangezien de bladeren in het najaar afsterven, is het de vraag waar de plant de energie vandaan haalt om zo vroeg in het jaar al te kunnen bloeien. Bladgroen is immers afwezig en derhalve kan er geen fotosynthese plaatsvinden, dus is er ook geen energie. Maar bij het klein hoefblad werkt dat wat anders. De bloemknoppen zijn namelijk vorig jaar in de zomer al ontwikkeld in de oksels van de bladeren. De bladeren zijn inmiddels vergaan, maar als de dagen weer wat lengen komt de gele bloeiwijze direct tevoorschijn.
Klein hoefblad is een typische pioniersoort, die groeit op vochtige en zeer voedselrijke grond. Voorbeelden zijn bermen, maar ook langs rivieren en in slootkanten. Typische plekken voor ook snelle groeiers als brandnetels en andere snelgroeiende soorten, maar die zijn nu nog afwezig. Door nu al te bloeien is het klein hoefblad al de hard groeiende concurrentie voor. Zo’n twee maanden later zouden de bloemen geen kans hebben om bestoven te worden, omdat de laagblijvende bloemen dan verstikt zouden worden door de andere vegetatie die veel sneller groeien.
Het vroege voorjaar heeft wel als nadeel dat er nog maar weinig bestuivers zijn. Veel insecten zijn nog in winterslaap of nog niet ontpopt, waardoor klein hoefblad afhankelijk is van de wind. De stengels met de bloemen zijn stevig, maar flexibel, en kunnen door de wind krachtig heen en weer bewogen worden. Zodoende kan er stuifmeel van de mannelijke bloemen naar de vrouwelijke bloemen waaien. Dat kan plaatsvinden tussen verschillende planten, maar in het geval van klein hoefblad ook binnen dezelfde plant. Klein hoefblad is een zogenaamde eenhuizige plant, zowel de mannelijke als de vrouwelijke bloemen zijn aanwezig in dezelfde bloem en wonen zogezegd in één huis. Menigeen zal de wenkbrauwen fronzen, wat het is toch maar één gele bloem die zichtbaar is? Deze gele bloem bestaat echter uit vele honderden kleine bloemetjes. Als je de bloem van klein hoefblad, maar bijvoorbeeld ook van paardenbloem, goed bekijkt, blijken al de gele blaadjes afzonderlijk bloemen te zijn. De lange lintbloemen die aan de rand staan (die in het geval van een madeliefje wit zijn) zijn de vrouwelijke bloemen. In het midden daarvan staan de mannelijke buisbloemen. Als bevruchting plaats heeft gevonden veranderen de bloemen in de loop van tijd in pluisjes met zaden, net zoals bij paardenbloemen. Ondertussen zijn dan ook de ‘hoefbladeren’ zichtbaar geworden. Deze hebben enigszins de vorm van een paardenhoef, vandaar de naam.
Heeft u vragen, zelf wat onbekends gezien of andere opmerkingen? Mail me gerust:
cornelisfokker@gmail.com