OP HET KERKPAD 4
In de vorige aflevering van ‘Op het kerkpad’ heb ik beloofd u iets te vertellen hoe de Reformatie (16e eeuw) in ons dorp tot stand kwam. Het is moeilijk na te gaan hoe dit precies is verlopen. Uit regionale studies en publicaties van andere kerkelijke gemeenten in de regio krijgen we wel een indruk hoe het hier waarschijnlijk gegaan is.
Tot ongeveer 1570 was de Ambachtse Dorpskerk in gebruik voor de Rooms-Katholieke eredienst. Het jaar 1572 staat te boek als het jaar waarin de omwenteling begon en deze heeft zo’n twee jaar geduurd. Het lijkt niet allemaal van onderop, dus vanuit de Ambachtse bevolking zelf, te zijn voortgekomen, maar door besluitvorming van hogerhand..
Reformatie
Na de inname van Den Briel (Brielle) door de Watergeuzen in 1572 trok het geuzenleger naar Dordrecht. De stad was vrij snel bereid zich over te geven mits de geuzen ermee instemden dat de kerken niet geplunderd zouden worden en er geen beeldenstorm werd ontketend. In hetzelfde jaar belegden de Staten van Holland in Dordt een belangrijke vergadering, die thans bekend staat als de eerste vrije staten vergadering. Hier werd het stadhouderschap van Willem van Oranje door een aantal gewesten erkend en de gereformeerde godsdienst aanvaard en beschermd. Op aandringen van de Calvinisten werd de uitoefening van de Rooms-Katholieke godsdienst in deze gewesten verboden. Dat verbod heeft vervolgens ongeveer twee en een kwart eeuw gegolden tot 1795 na de Franse revolutie. De Rooms-Katholieken hadden in die periode geen godsdienstvrijheid maar wel gewetensvrijheid. Nadat de stad Dordrecht, dat jaar bewust voor de Reformatie koos is dit vervolgens in hetzelfde jaar al over de omliggende gemeenten uitgerold. Zo ook in ons dorp.
Een kleine gemeente
Het lijkt er niet op dat de omwenteling in ons dorp op veel weerstand stuitte. Voor omliggende gemeenten was dat evenmin het geval. Vermoedelijk was het aantal Ambachters dat met de reformatie meeging aanvankelijk maar betrekkelijk klein. Dat blijkt onder meer uit het feit dat in 1589 de Ambachtse diaken-schout Robrecht Geerts (of Gerritsz) die na een lange diensttijd wilde aftreden, niet gemist kon worden, omdat er voor hem geen geschikte opvolger als diaken beschikbaar was. De classis Dordrecht (is regionaal kerkbestuur) schreef hem ‘dat hij als noch tot stichtinge der kercken in den dienst wil continueren tot alder stont, dat Godt meerder wasdom geeft.’ Met andere woorden: totdat er meer Ambachters lid van de gereformeerde kerk zouden zijn geworden. Pas in 1591 werd er een opvolger gevonden.
Ambacht had aanvankelijk geen eigen dominee. De eerste predikant diende zowel de gemeente Ambacht (waar ook Sandelingen Ambacht onder viel) als de gemeente Rijsoord en Strevelshoek.
Historisch Genootschap
Arie Verhoeven