Middelbare scholen zoeken balans in het gebruik van AI

do 9 apr, 13:00 Mens en Maatschappij

Regio – Het gebruik van kunstmatige intelligentie (AI) is de afgelopen jaren enorm snel toegenomen. Ook in het middelbare onderwijs groeit het gebruik onder leerlingen en docenten. Middelbare scholen zijn daarom hard op zoek naar manieren om generatieve AI verantwoord toe te passen in het onderwijs, zonder dat het het leerproces overneemt. De drie middelbare scholen in Zwijndrecht zijn ook bewust van deze nieuwe uitdagingen en zoeken naar de best mogelijke richtlijnen rondom het gebruik van AI.

Voor leerlingen klinkt AI als het ultieme wapen tegen moeilijke toetsen en lange opdrachten. Zij hoeven de opdracht alleen maar uit te typen in een chatbot, zoals ChatGPT, en krijgen binnen een paar minuten een volledig uitgewerkt werkstuk. Juist daarover maakt het onderwijs zich zorgen, want wat leren de leerlingen daar nu daadwerkelijk van?

Toch zien de scholen AI niet alleen als bedreiging. Op alle drie de scholen wordt inmiddels onderzocht en geïnvesteerd hoe kunstmatige intelligentie iets kan toevoegen aan het onderwijs. De vraag is niet óf AI een rol gaat spelen in het onderwijs, maar vooral hoe scholen daar grip op houden.

Nieuwe lesmethoden
Op alle drie de scholen wordt geëxperimenteerd met AI, al verschilt het tempo en de aanpak onderling. Op het Walburg College wordt er gekeken naar de toepassing van AI sinds de doorbraak van ChatGPT in 2022. ‘’Meerdere secties en individuele docenten experimenteren met de mogelijkheden van generatieve AI voor het ontwikkelen van lesactiviteiten, opdrachten en oefenmateriaal voor leerlingen. Hierover zijn nog geen vaste afspraken gemaakt of richtlijnen opgesteld,’’ vertelt directeur Jasper van Waardenburg.

Op het Develstein College begon dat volgens ICT-coördinator Marjolein van den Bos zo’n twee jaar geleden. ‘’Het begon met een kleine groep docenten die de ontwikkelingen rondom AI nauw volgden en inmiddels is het uitgegroeid tot een onderwerp waar steeds meer collega’s mee werken.’’

Bij Loket Zwijndrechtse Waard kwam de eerste stap ongeveer tegelijk met het Develstein College. In oktober 2024 vond daar voor het eerst een bijeenkomst plaats over de mogelijkheden en risico’s van AI. Sindsdien zijn ook daar docenten op verschillende manieren gaan experimenteren. ‘’Sommige collega’s pakken dit snel op en passen het actief toe, terwijl anderen bewuster en voorzichtiger verkennen wat passend is,’’ zegt teamleider Cindy Tims.

Docenten zien AI vooral als een praktisch hulpmiddel. De scholen gebruiken het onder meer bij het voorbereiden van lessen, het maken van extra oefenopgaven, gepersonaliseerd leren en het oefenen van lesmethoden. ‘’Docenten kunnen efficiënter werken en meer tijd besteden aan de begeleiding van leerlingen,’’ aldus Van den Bos. Zo werd AI op Develstein ook al gebruikt in een les over nepnieuws, waarbij AI-gegenereerde beelden als voorbeelden werden ingezet.

Gelijke kansen
Waar docenten AI vooral als ondersteuning inzetten, zien de scholen dat leerlingen het ook vaker inzetten. Zeker nu op scholen met laptops wordt gewerkt, hebben leerlingen snel en gemakkelijk toegang tot programma’s als ChatGPT, Microsoft Copilot en Google Gemini.

Volgens de scholen wordt AI door leerlingen op allerlei manieren ingezet. Soms gaat het om het genereren van ideeën, maar soms ook voor het laten maken van complete werkstukken. Op het Walburg College leidt dat soms tot frustratie onder de leerlingen. ‘’Medeleerlingen voelen zich benadeeld wanneer een klasgenoot ermee wegkomt om gegenereerd werk in te leveren. Op anekdotische basis loopt dit kennelijk op tot het PWS in V6,’’ vertelt Van Waardenburg.

Loket benadrukt ook de positieve toepassingen. ‘’Het gebruik varieert sterk. Soms wordt AI ingezet bij het maken van werkstukken, maar we zien ook andere toepassingen. Zo gebruiken leerlingen AI bijvoorbeeld om te ‘flitsen’: een manier van leren waarbij zij zichzelf overhoren met behulp van vragen en antwoorden. Leerlingen leren deze toepassingen van elkaar, van docenten en soms ook andersom,’’ aldus Tims.

Toch zullen de scholen maatregelen moeten nemen, zodat leerlingen verantwoord omgaan met AI en zich bewust blijven van de gevaren. ‘’Het wordt vaak gebruikt om hun huiswerk snel te laten maken en dat zien wij ook wel. Maar het heeft weinig zin om het alleen maar te verbieden. Het beste wat je dan kunt doen is de leerlingen leren hoe ze moeten omgaan met AI,’’ zegt Patrick Poots, informaticadocent op Develstein.

Extra richtlijnen
Omdat AI steeds vaker wordt gebruikt in en buiten de les, werken de scholen aan richtlijnen voor zowel leerlingen als docenten. Op Develstein gebeurt dat al met een AI-schaal, waarbij de docent per opdracht bepaalt hoe en hoeveel AI gebruikt mag worden. Zo kan het volledig verboden zijn en bij andere opdrachten worden ingezet tijdens het brainstormen. ‘’Je komt er niet meer om heen, dus we moeten wel handelen,’’ zegt Van den Bos. Daarnaast zijn er ook afspraken over privacy en het ethisch gebruik van AI. Dit zijn algemene regels binnen de hele school over privacy, de bescherming van gegevens en andere belangrijke informatie. Develstein experimenteert ook met Muute, een systeem dat docenten meer controle geeft over laptops tijdens lessen en toetsen.

Walburg en Loket werken nog aan richtlijnen of een beleidskader. Op Walburg wordt het onderwerp in de klas actief besproken en bij opdrachten wordt er kritisch gekeken naar hoe en hoeveel AI er is ingezet door de leerling. Loket werkt aan een beleidskader waarin vastgelegd wordt hoe AI toegepast mag worden. Daarbij spelen volgens Tims thema’s als privacy, betrouwbaarheid en kansenongelijkheid een belangrijke rol. ‘’Bovendien is AI niet foutloos en vraagt het altijd om kritisch denken van zowel leerling als docent.’’ Volgens Walburg zit daar een bredere uitdaging achter. ‘’Door de online leef- en leerwereld wordt de docent niet langer beschouwd als enige autoriteit op het gebied van vakkennis.’’ Daarom wil de school investeren in de kritische denkvaardigheden van leerlingen en in de leerling-docentrelatie.

AI is niet meer weg te denken uit het middelbaar onderwijs, daar zijn de scholen het over eens. De uitdaging ligt nu in het vinden van de juiste balans tussen kansen, risico’s en verantwoord gebruik in de klas.

De AI-schaal van het Develstein College

Tekst: Lucas van Krimpen