Historisch Zwijndrecht - Watermolen de Pieterman

Slechts op enkele plaatsen in de bebouwde kom van Zwijndrecht kunnen we in het landschap elementen vinden, die ons doen herinneren aan lang vervlogen tijden. Eén van die plekken bevindt zich in de buurt van de Pietermankerk. Hier was ooit het centrum van het lintdorp Heer Oudelands Ambacht gelegen. Ten westen van dit gebouw, tussen de parkeerplaats en een slootje, bevindt zich een wandelpad. Slingerend langs de kerk en het water, brengt dit weggetje de wandelaar naar de Beethovenlaan en verderop naar het Molenvlietpark. Het is een pad met veel geschiedenis: het was namelijk ooit de toegangsweg tot een bijzonder bouwwerk.

De watermolen bevond zich ver buiten de bewoonde wereld
Aan het einde van het pad lag namelijk een zeer bekende watermolen. Officieel droeg deze molen de naam ‘de watermolen van de polder Heer Oudelands Ambacht’, maar lokaal was het bouwwerk beter bekend als ‘de Pieterman’. Het was één van de vele bouwwerken van het hoogheemraadschap van de Zwijndrechtse Waard en werd door verschillende Zwijndrechtse families geëxploiteerd en bewoond.

Een bijzondere molen
De Pieterman onderscheidde zich op twee manieren van de andere watermolens in de Zwijndrechtse Waard. Allereerst was het een molen die geheel in steen was opgetrokken. Waarschijnlijk stond op de betreffende plek al in de vijftiende eeuw een houten voorloper, maar in de negentiende eeuw werd deze vervangen door de stenen variant. Ten tweede was het één van de drie molens (van de tien in totaal) in dit gebied, die niet bemaalde op de rivieren de Devel of de Waal, maar op een boezemwater. De watermolen stond dan ook niet langs de Devel, maar midden in de polder van Heer Oudelands Ambacht, ver buiten de bewoonde wereld. Via een honderden meters lang, smal en kronkelend zandpad, dat tevens gold als dijk voor de boezem, was de molen bereikbaar. In koude en natte tijden had men de grootst mogelijke moeite om bij de molen te komen. Vooral met paard en wagen was dit nagenoeg onmogelijk. De families die de molen bewoonden, waren in de wintermaanden dan ook vooral op zichzelf aangewezen.

Het einde
In 1882 werd een stoomgemaal in de buurt van Heerjansdam in gebruik genomen, die vanaf dat moment het waterpeil in de Zwijndrechtse Waard ging reguleren. De molens werden overbodig en veel van hen werden in de jaren twintig gesloopt. Toch bleef de stenen romp van de Pieterman een lange tijd in het landschap zichtbaar. Ook nu nog zijn de contouren van de molen terug te vinden in het park aan de Molenvliet. Een verhoging in het landschap in het verlengde van de Hindemithstraat markeert de bijzondere locatie van deze eens zo bekende watermolen. Het kronkelende pad alsmede de sloot (als restant van het boezemwater) dateren ook nog uit dit verre verleden.

Historische Vereniging Zwijndrecht
Bezoekadres:
De Vergulde Swaen
Rotterdamseweg 53-55
3332 AC Zwijndrecht
tel. 078-6125681
GESLOTEN TOT 1 SEPTEMBER
Facebook: HistorischeVerenigingZwijndrecht
Website: www.swaen.org

Tekst: Maurice de Jongh