Een icoon nodigt uit tot meditatie

Als ik op een koude wintermiddag ds. Thea Bouwman bezoek, valt me onmiddellijk de variëteit van kunstuitingen van deze collega op. Ik ben bij haar op bezoek om haar te interviewen over haar iconen en Pasen, maar wordt ook getroffen door haar andere werk. Een prachtig natuurlandschap, een schilderij van ‘opoe’ en prachtige tekeningen. Het levendige gesprek ontspint zich al snel rondom de bijzondere combinatie van kunstenaar zijn en Thea’s beroep als dominee in de Protestantse kerk.

Waar protestanten toch veelal genoeg hadden aan het woord, kwam het beeld er vaak wat bekaaid af. Thea vertelt. Iconen spelen binnen de Oosters-Orthodoxe kerken al eeuwen een belangrijke rol in de beleving van gelovigen. Je wordt, als je een orthodoxe kerk inloopt, als het ware toegezogen naar de wand waaraan de iconen hangen. Iconen zijn duidelijk niet bedoeld als kunstvoorwerp. Ze nodigen uit om verder te kijken, als transparant op God. Ze vragen om een meditatieve en ontvankelijke beschouwing. Een icoon komt als het ware naar je toe. Daarom worden ze ook niet gesigneerd. Het gaat niet om de kunstenaar, maar om wat wordt verbeeld. Je schildert niet zomaar, er ligt een eeuwenoude techniek onder de voorstellingen. Opvallend is daarbij dat je gebruik maakt van transparante pigmenten, die in meerdere laagjes worden aangebracht. Zo blijft de verbeelding transparant en uitnodigend.

De paasicoon, van de mirre dragende vrouwen, die ook in de advertentie van de kerken te zien is, is belangrijk voor Thea Bouwman. Prachtig hoe in deze icoon vrouwen een belangrijke rol spelen. Zij zijn immers de eerste getuigen van de opstanding van Jezus. Op de achtergrond zien we Maria van Magdala die Jezus aanziet voor de tuinman. Tot hij haar naam noemt. Dan herkent ze hem.

Ik vraag Thea wat Pasen voor haar persoonlijk betekent. ‘Pasen maakt me blij, vrolijk, opgewekt’, antwoordt ze met een grote glimlach. Het laat me zien dat de dood geen standhoudt tegenover het leven, dat licht uiteindelijk de nacht overwint. Het zegt dat ik er mag zijn, gewoon zoals ik ben. Pasen is het feest van bij je naam genoemd worden, gekend zijn, geborgen zijn. Thea heet eigenlijk Theodora, godsgeschenk, en met zo’n naam krijgt het leven een extra dimensie. Je mag er zijn, je bent gezien en gekend. Je bent bedoeld voor het licht en het leven.

Op mijn vraag wat Thea op dit moment aan het schilderen is toont ze mij een nieuwe icoon: martelaren van Libië. Geschilderd in Egypte, toen 21 mannen zijn vermoord door IS. Bovenaan de icoon staat Christus die de martelaren zegent en omarmt. Teken van geborgenheid en veiligheid bij een verschrikkelijke moordaanslag. Nergens is een mens van God verlaten, zelfs niet in de dood. De icoon is enerzijds beklemmend en angstig door de zichtbaar aanwezige messen, maar er gaat ook troost vanuit. Een mensenkind kan wel vallen, maar valt niet buiten Gods hand. Dat is Pasen, het vertrouwen dat licht uiteindelijk alle duisternis overwint.

Ds. Antoinette van der Wel, De Open Hof, Hendrik-Ido-Ambacht.

Meer zien van Thea’s werk? Zie www.theabouwmaniconen.nl en haar lezing in De Ark op donderdagavond 21 april