“Een draaiorgel in het dorp!”

“Wat een fantastische foto,” zei ik, toen ik deze foto onder ogen kreeg, “Hoewel bekend, toch ongedacht”! Ik dacht dat draaiorgels alleen in de stad hun muziek ten gehore brachten…. Maar in vroegere jaren was er af en toe een draaiorgel in ons dorp te zien en natuurlijk te horen, al gebeurde dat niet vaak.

Het draaiorgel
Zo’n draaiorgel is een automatisch spelend pijporgel, maar soms kan je er ook andere instrumenten in beluisteren. Het bekendste type draaiorgel is het straatdraaiorgel, dat ook wel Pierement genoemd wordt. De oorsprong daarvan ligt vermoedelijk in Italië. De Italiaan Gavioli begon rond 1850 in Parijs met het vervaardigen van kleine straatdraaiorgels die zo succesvol waren dat hij als de vader ervan gezien mag worden.
Door aan een draaiwiel, het zogenaamde lierrad, te draaien, gaat het orgel spelen. Als men er dan een orgelboek inlegt en het klavier sluit, zijn de mechanische luchtkleppen gesloten. Op dat moment is het orgel klaar om te spelen.

En dat in Ambacht
En zo’n straatdraaiorgel kwam af en toe door ons dorp.
Op deze foto, die rond 1938 gemaakt is, stond het draaiorgel in de Dorpsstraat nabij de Achterambachtseweg. Op de achtergrond is vlasboerderij “De Nijverheid” van Wim Stehouwer te zien en de huisjes die dwars op de Dorpsstraat staan.
“Dit was een heel mooi orgel en prachtig beschilderd in goud- en pastelkleuren en de dames die erop afgebeeld stonden, waren gekleed in roze en groen”, kan Jeanne die ook op de foto staat, zich nog herinneren. “Ook de klanken van dit orgel waren heel mooi en helder.” Ze weet dit allemaal nog heel goed en wat ook grote indruk maakte, was het koperen centenbakje waarmee de orgeldraaier of zijn vrouw rammelde met een paar centen erin om zodoende geld op te halen, het zogenaamde mansen.
Waarschijnlijk is dit een draaiorgel van G.Perlee. Het is niet te lezen, maar als je zijn orgels vergelijkt, lijkt dit orgel veel op de anderen die wel zijn naam leesbaar dragen. Vooraan zit een soort trekhaak, want het heeft geen motor van zichzelf en werd met de hand of door een paard verplaatst.

Wie zijn dit?
Op de foto staan, bewonderend luisterend naar het draaiorgel: v.l.n.r. Alette/Letta Scheurwater, Jeanne Stehouwer met het witte vestje, Lenie de Zeeuw met de grote donkere strik en rechts staan twee kinderen uit het grote gezin van Van der Poel. Wie het meisje achter Letta Scheurwater is, weten we niet. De foto is genomen vanuit de tuin van Bouwlust waar Jeanne woonde. De andere kinderen woonden in de arbeidershuisjes die even verderop, richting Achterambachtseweg stonden aan de kant van Bouwlust.
Wat zullen die kinderen dit fantastisch hebben gevonden!

Alie Tas
Met dank aan Marjan, Jeanne, Teun en Gerie voor hun informatie en Jan voor het inkleuren van de foto.