Korstmossen tussen stoeptegels

Met de lage temperaturen van afgelopen weekend gaat het nu wel vlot richting de winter. Het blad weet niet hoe snel het van de bomen moet komen en veel planten sterven af, waarbij de zaadjes wachten in de bodem tot de dagen weer gaan lengen. Zover is het nu nog lang niet en ook veel insecten leggen het lootje of kiezen een plek om de winter door te brengen. Dat kan zijn als vlinder bijvoorbeeld, maar de meeste insecten overwinteren eigenlijk nog als ei of pop in bijvoorbeeld de bodem of het water. In de winter is er wat dat betreft een stuk minder om te zien in de natuur, want ook van de vogels trekt zelfs een groot deel naar warmere oorden.

Desalniettemin blijft er nog genoeg om te zien en één van de soortgroepen die ’s winters goed te vinden is, zijn korstmossen en mossen. De meeste mensen zullen mossen als vervelend ervaren omdat ze nogal eens de straatstenen ‘bevuilen’, maar het is toch wel noemenswaardig dat er alleen al in ons land 800 soorten korstmossen te vinden zijn. Dit zijn veelal plakkaten van verschillende kleuren op boomstammen, stenen of de bodem.

Eerder schreef ik er al over, maar het is goed om te weten dat in tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden een korstmos totaal iets anders is dan een mos. Een korstmos bestaat namelijk uit een schimmel en een alg die samen leven. De alg heeft alleen licht nodig om CO2 om te zetten in een voedingsstof voor de schimmel. De schimmel beschermt op zijn beurt de alg voor onder andere vorst, maar houdt ook water vast wat de alg nodig heeft. Zo kunnen deze twee organismen samen overleven en vormen een korstmos. De schimmels komen over het algemeen nooit voor zonder de alg. In veel gevallen kunnen de algen ook prima zonder de schimmels leven, en vormen dan natuurlijk niet een korstmos. Denk daarbij aan blauwalgen die zelfstandig ook in het water kunnen leven en in de zomer nog weleens voor problemen kunnen zorgen, maar samen met een schimmel vormen ze geen gevaar voor de gezondheid.

Korstmossen die bestaan uit de samenleving tussen een schimmel en blauwalgen zijn geleimossen. Hieronder vallen soorten die je zelfs tussen de stoeptegels kan aantreffen en daar zwarte plakkaten vormen. Zeker als het regent kunnen deze plakkaten flink groot zijn, want de cellen van de blauwalgen kunnen goed water vasthouden waardoor de korstmossen sterk opzwellen. Op een gemiddelde stoep kan je zelfs meerdere soorten van deze geleimossen vinden, die een slijmerig oppervlakte hebben. Naast het algemeen gewoon geleimos kan je bijvoorbeeld ook het dik geleimos vinden, wat met name groeit op meer kalkrijke plekken (zoals een schelpenpaadje). Dat laat al zien dat korstmossen een belangrijke indicator kunnen zijn wat voor soort omstandigheden heersen, omdat ze hun voedingsstoffen uit de directe omgeving (lucht en bodem) halen. Let eens op deze ongewaardeerde soorten en als je ze goed bekijkt zal je verwonderd staan van de schoonheid van deze plakkaten.

Heeft u vragen, zelf wat onbekends gezien of andere opmerkingen? Mail me gerust: cornelisfokker@gmail.com