Klokkenluiders Heerjansdam

Wanneer men het woord ‘klokkenluider’ hoort, denkt men doorgaans aan iemand die misstanden aan het licht brengt. Niet verwonderlijk, gezien de recente gebeurtenissen in de Zwijndrechtse Waard. Daar zorgde een klokkenluider er bijvoorbeeld voor dat een wethouder, die in de Tweede Kamer zou gaan werken, niet vervangen kon worden omdat de voorgedragen kandidaat door een klokkenluider was blootgesteld.

Maar de klokkenluiders waar wij het over hebben, behoren tot een heel ander gilde en zijn trots op hun ambacht, dat tegenwoordig minder bekend is. De aandacht voor dit bijzondere fenomeen is dan ook meer dan terecht. Binnen Zwijndrecht is een groep klokkenluiders actief die op gepaste tijden en bij speciale gelegenheden de klokken luiden.

Dit is bijzonder in een tijd waarin kerken steeds vaker hun deuren sluiten of een andere functie krijgen. In andere delen van Europa zie je hetzelfde patroon. Alleen in Engeland is het fenomeen ‘Bell-ringing’ nog steeds in trek bij de jeugd. Hoewel ook daar het kerkbezoek afneemt, wordt het klokkenluiden ondersteund door een Central Council die toezicht houdt op de traditie.

In Heerjansdam wordt de traditie nog steeds in ere gehouden, tot 2007 zelfs door medewerkers van de gemeentelijke dienst. Tegenwoordig zijn het vrijwilligers van het Klokkenluidersgilde Heerjansdam die de grote klok handmatig luiden.

Waarom en wanneer luiden de klokken?
De klokken luiden in Heerjansdam als teken van verbondenheid en als eerbetoon bij rouw, om de gemeenschap te informeren over een overlijden. Dit gebeurt op twee momenten:

De eerste keer: dertig minuten lang om elf uur ’s ochtends op de dag van overlijden, of de dag erna.

De tweede keer: tijdens de uitvaartdienst, wanneer de overledene naar de begraafplaats of het crematorium wordt gebracht.

Hoewel velen het klokkenluiden kennen als oproep om naar de kerk te komen, heeft dit eerbetoon een bijzonder respectvol karakter en diepere betekenis voor de gemeenschap.
Vrijwilligers houden de traditie in stand
In Heerjansdam zetten vrijwilligers zoals Dick van der Linden, Cees Hollemans, Hans de Lange, Joop Wiekeraadt, Klaas Middelhoek, Ad Plaizier en Leo Huisman zich in voor het luiden van de klokken. Recent moest het gilde zelfs de klok luiden voor hun eigen lid Leo Huisman, die op 81-jarige leeftijd is overleden.

Een unieke traditie in Nederland
In Nederland zijn er maar weinig klokkenluidersgildes. Ze zijn ook niet zo georganiseerd als in Engeland, waar de Church of England eigenaar is van alle kerken en kathedralen. In Heerjansdam is het de grote klok van de dorpskerk die, als onderdeel van de gemeenschap, een lange traditie in ere houdt.

Degenen die denken dat er geen interesse is in dit ambacht, hebben het mis. Er bestaat al een wachtlijst voor nieuwe leden. Hoewel klokkenluiden misschien eenvoudig lijkt, is het een precisiewerk dat meer vergt dan alleen aan een touw trekken. Het gewicht van de klok bepaalt het ritme en de klokkenluider moet met gecontroleerde kracht het juiste tempo aanhouden, zodat de klank goed resoneert.

Het klokkenluiden in Heerjansdam is niet te vergelijken met ‘change ringing’ zoals dat in de Grote Kerk van Dordrecht gebeurt, en wat in Engeland gangbaarder is. Daar wordt met een heel team de verschillende klokken bedient die daarmee een compleet klankpalet ten gehore brengt.

Een eervolle taak
Vrijwilligers moeten beschikbaar zijn om, wanneer nodig, de klokken te luiden. Dit vraagt om een zekere tijdsinvestering en flexibiliteit. Aanmelden kan via de eerder genoemde leden van het gilde. 

Tekst: Chris Moorman