Twintig jaar geleden: sluiting AZC Onderdijk

Eind vorige maand was het twintig jaar geleden dat het asielzoekerscentrum (AZC) aan de Onderdijk dicht ging. Velen herinneren zich dat nog wel! Aanvankelijk bestond veel weerstand bij omwonenden, maar na twee maanden zei toenmalig wethouder Klaas van Doorn: “De rust is teruggekeerd.” De weerstand boog zich juist om naar sympathie: veel Ambachtse vrijwilligers werden actief en leidden kinderactiviteiten of brachten bezoekjes. Na de ontruiming van het AZC eind 2004 zei een omwonende zelfs tegen een journalist: “We hebben nooit last gehad.”

Veel protest, veel vrijwilligers
Het AZC-plan begon een kwart eeuw geleden: in 1999 sloot ondernemer Slijkerman noodgedwongen zijn golfbaan “De Peerengaard” aan de Onderdijk. Hij zocht een nieuwe bestemming en het COA had interesse om 500 vluchtelingen daar voor vijf jaar te vestigen. Ze zouden in 100 stacaravans komen wonen. Ondanks veel protesten, stemde de gemeenteraad op 4 oktober 1999 uiteindelijk in met hun komst. De gemeente kocht vervolgens in mei 2000 de grond van Slijkerman. Het COA huurde de grond en betaalde de school voor de asielzoekerskinderen.
In oktober 2000 begon Stichting Vluchtelingenwerk met het verwerven van vrijwilligers. Aanjager was hun voorzitter: huisarts Kees Mak. “Het gaat vooral om de mensen bij de hand te pakken en te ondersteunen om zich definitief hier te vestigen,” zei Mak.

2001: Opening
De opening was gepland in april 2001, het werd 19 juni 2001. Het idee was om het AZC tot medio 2006 open te houden. Maar door het jojobeleid van Justitie/Vreemdelingenzaken c.q. COA was de werkelijkheid weerbarstiger. Burgemeester Jonker was in 2003 boos over het feit dat twintig uitgeprocedeerde asielzoekers uit ‘zijn’ AZC waren gezet en de illegaliteit waren ingegaan. ‘Inhumaan en riskant voor de openbare orde’ vond hij. Tijdens zijn nieuwstoespraak zei Jonker dat uitgeprocedeerden direct het land moesten verlaten, want ze mogen “zonder voorzieningen niet letterlijk aan de dijk worden gezet. Desnoods wordt het centrum voortijdig gesloten,” zei hij.

2003: Aankondiging sluiting
Zijn suggestie werd werkelijkheid. Niet de gemeente, maar het COA besloot hiertoe. In juni 2003 maakte zij bekend dat door de verminderde stroom vluchtelingen zo’n 37 AZC’s dicht gingen, waaronder dat aan de Onderdijk. Vrijwilligers, kerken, scholen en (sport)verenigingen waren hierover verbijsterd. Bij veel asielzoekers -zeker bij kinderen- was volgens hen grote bereid in allerlei projecten te participeren. ‘t COA en de gemeente kwamen uiteindelijk in augustus 2004 overeen dat eind 2004 het AZC moest zijn ontruimd.

Warmte en onverschilligheid
Als ik de verhalen van de vrijwilligers teruglees, is een rode draad dat zij kritisch waren over de ondersteuning van het COA, zowel bij de begeleiding van de dagopvang als bij de ontruiming van het AZC.
De gemeente wilde de ontruiming ‘chique’ laten verlopen. Een interkerkelijke bezoekersgroep constateerde echter dat deze “beschamend” verliep: asielzoekers werden naar andere centra gestuurd, waar ze niet verwacht werden. Terugkijkend schrijft een vrijwilliger: “Ik sloot een bijzondere periode in mijn leven af. Bijzonder: ik bewonderde hoe asielzoekers nog iets van hun leven probeerde te maken. Maar: ik ontdekte met afschuw hoe met deze mensen wordt omgegaan. We liepen bij het COA tegen een muur van onverschilligheid aan.” Desondanks kregen deze mensen warmte van veel Ambachters.

Willem Schneider