De moerstaal van Mohammed Benzakour

Voor de leesfanaat is de Boekenweek een feestje. Dit jaar mogen de vlaggetjes wapperen want het is 94 jaar geleden sinds de geboorte van de eerste Boekenweek. Toch vieren we een 90 jaar jubileum. Want tijdens de oorlogsjaren verboden de bezetters voor vier jaar lang het vieren van de Boekenweek. Lezen, schrijven, praten, horen, zijn leeg zonder taal. Tegenover die leegte staan de woorden waarmee je vertrouwd bent en je verbonden mee voelt. Dat is je moerstaal. Het thema van dit jaar. De Zwijndrechtse schrijver Mohammed Benzakour denkt en droomt in het Nederlands. De taal van zijn moeder is Berbers.

Je moerstaal kán de taal zijn van je moeder. Maar dat hoeft niet. Voor veel auteurs en lezers is Nederlands niet hun eerste taal, maar wél hun moerstaal. “Naast Nederlands spreek ik vloeiend Berbers, en toch horen ze in Marokko meteen aan mijn tongslag dat ik van Europa kom.” In nagedachtenis aan zijn cultuur en zijn ouders heeft Benzakour drie boeken geschreven. Yemma; een biografie over zijn moeder, De reus uit de Rif; over het leven van zijn vader en 10 op een ezel; een Berbers spreekwoordenboek.

De liefde voor taal
“Mijn beide ouders waren analfabeet, ze hebben nooit mijn boeken kunnen lezen. Daarom staan er tekeningen in 10 op een ezel. Het is mijn enige boek, tot nu toe, dat geïllustreerd is. Speciaal voor hen.” Dat Benzakour zo’n liefde voor taal en literatuur ontwikkelde, terwijl zijn ouders niet konden lezen of schrijven, kent een lange geschiedenis. “Op de middelbare school had ik een prima cijferlijst, op een vak na. Voor Nederlands had ik een onvoldoende. Dat Nederlands mijn liefde heeft, vind ik zelf ook raar. Ik kan je niet vertellen waar die liefde vandaan komt maar ik weet wel dat het begon met Jan Wolkers. Na Jan Wolkers kwam Gerard Reve en daarna Willem Frederik Hermans. Ik ging de journalistiek in en pas daarna begon ik aan mijn eerste boek.” Ondanks dat Benzakour een laatbloeier is, heeft hij een indrukwekkende staat van dienst. Hij heeft verschillende literaire prijzen gewonnen en is geen vreemde op radio en televisie.

De keerzijde van de medaille
De schrijver is behoorlijk uitgesproken over het hedendaags gebruik van taal. “Jouw woordenschat bepaalt hoe kleurrijk je gedachten en gevoelens onder woorden kan brengen. Veel jongeren communiceren via schermpjes. Ze spreken losse kreten. Het is leuk, grappig, super. Zelden hoor ik een mooi geformuleerde zin waarin iemand echt een verhaal vertelt. Neem mij mee in jouw verhaal. Vertel me waarom iets, leuk, grappig of super is. Help mij begrijpen wat die woorden voor jouw betekenen. Want de medaille heeft een keerzijde. Taalverarming, steeds minder woorden gebruiken, verarmt je geest. Wanneer je de nuanceringen in de taal verliest, verlies je de nuances van het leven. Want de wereld is mooi, als je oog hebt voor schoonheid.”

Meer impact als schrijver
Benzakour heeft het een poosje in de plaatselijke en landelijke politiek geprobeerd. Maar hij vindt dat hij meer verschil en impact maakt als schrijver. In december 2016 schreef hij in het NRC Handelsblad, de krant waar hij toen voor werkte, over de verwoestende effecten van vislood op de gezondheid van mens en dier. Dat leidde tot Kamervragen. Twee jaar later nam de toenmalig minister van landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit het besluit dat binnen drie jaar het gebruik van vislood met minimaal dertig procent moest zijn verminderd.

“Ik hou van schrijven over wat ik zie op mijn reizen. Voor mijn volgende boek ga ik naar Indonesië. Op het eiland Java leven meer vogels in kooien dan in de vrije natuur. Ik ga vogels kopen, vrij zetten en daarover schrijven.”

Tekst: Meity Bodenstaff- de Folter