De overgang mag er gewoon zijn

Wie heeft niet gehoord van de beruchte opvliegers, zweetaanvallen en stemmingswisselingen? Een beetje vreemd om ze berucht te noemen want de overgang is een natuurlijk biologisch proces. Tegelijkertijd is voor veel vrouwen deze periode erg ingrijpend. Toch blijft het onderwerp te vaak onbesproken. Daarom vragen we vandaag extra aandacht voor deze levensfase. We spraken met dr. Myrthe Bandell, gynaecologe in het Albert Schweitzer ziekenhuis, over wat de overgang écht betekent – en waarom openheid zo belangrijk is.

Eerst gelijk maar een paar zaken verduidelijken. Wat in de volksmond ‘de overgang’ heet, is een verzamelnaam voor verschillende fases. Het is tijdens de peri-menopauze dat de menstruatiecyclus verandert en de beruchte klachten beginnen. Wanneer de laatste menstruatie is geweest, begint de menopauze. Verloopt de menopauze een jaar zonder menstrueren dan volgt de postmenopauze. Alle facetten bij elkaar noemen we dus de overgang.

Wanneer de overgangsklachten het dagelijks leven bovenmatig belemmeren, de peri-menopauze al voor het veertigste levensjaar begint of als een jaar na de menopauze de menstruatie weer opgang komt, raadt dr. Bandell vrouwen aan hun huisarts te raadplegen.

Dochters volgen hun moeders
Meisjes worden geboren met een vaste voorraad eicellen waar ze hun hele leven mee moeten doen. Wanneer het lichaam er klaar voor is, roept het brein om een eitje. Het gezonde eitje reageert, er komt een eisprong en het eitje reist via de eierstok naar de eileider. Wanneer het eitje niet bevrucht wordt, verlaat het na ongeveer 14 dagen het lichaam en volgt de ongesteldheid.

Naarmate de eicellen op beginnen te raken, gaat het brein steeds harder roepen. Want het lichaam wil immers een eisprong. Uiteindelijk zijn er zo weinig eitjes beschikbaar dat het brein een roepende in de woestijn wordt. Soms reageert het eitje wel, soms niet. Dat veroorzaakt een schommeling in de hormonen. Dat schommelen van de hormonen kan klachten veroorzaken en beïnvloedt de duur van de menstruatiecyclus. Totdat de voorraadpot met eitjes leeg raakt en de eisprong stopt. Dat is het begin van de menopauze. Wanneer de overgang begint en hoelang het duurt is voor elke vrouw anders. ‘Dochters volgen meestal hun moeders’, zegt dr. Bandell, ‘ging de moeder vroeg of juist laat in de overgang, dan geldt datzelfde waarschijnlijk ook voor de dochter.’

Maak het bespreekbaar
80% van de vrouwen heeft last van overgangsklachten zoals opvliegers en/of nachtzweten. Maar ook gewrichtsaandoeningen en concentratieproblemen kunnen daarbij horen. We weten dat een derde van de vrouwen zich wel eens ziek meldt vanwege overgangsklachten.

‘Door het schommelen van de hormonen komen en gaan de klachten. Daarnaast zit de vrouw vaak in een levensfase waarin de kinderen van het gezin in de pubertijd zijn en zij mantelzorger is voor een of beide ouders. Er zijn dus veel stressmomenten. Het wordt dan lastig voor haarzelf om de oorzaak van de klachten te bepalen.’ Vervolgens legt dr. Bandell uit dat vrouwen in de peri-menopauze, gemiddeld rond de 50-51 jaar, en veel last hebben van bijvoorbeeld opvliegers en nachtzweten, geholpen zijn bij hormonensubstitutie. Het lichaam ontvangt dan als het ware bepaalde hormonen terug. Het is dan wel zaak zo vroeg mogelijk hiermee te beginnen. ‘Veel vrouwen twijfelen daarover, omdat zij bang zijn voor bijvoorbeeld borstkanker. Er zijn verschillende mogelijkheden, de arts kan hier meer uitleg over geven.’

‘Het is een ingrijpende levensfase, wees daarom mild voor jezelf. Rust, beweging en frisse lucht zijn sowieso goed om weerstand op te bouwen. En misschien ben je gebaat bij een overgangsconsulente. Maar, vervolgt ze, ‘het zou fijn zijn als ook op de werkvloer meer rekening wordt gehouden met vrouwen in de overgang.’ Dr. Bandell houdt meerdere keren per jaar bijeenkomsten en workshops voor medewerkers om de overgang meer bespreekbaar te maken. ‘Ik hoop dat we een houding kunnen creëren dat de overgang er gewoon bij hoort.’ 

Tekst: Meity Bodenstaff- de Folter