Geef de Rijn haar watervoorraad terug

Laagwater bedreigt niet alleen de binnenvaart, maar de complete economische corridor langs de Rijn. R.F. Zimmerman pleit daarom voor een internationale aanpak met waterreservoirs die overtollig water opslaan en het tijdens droge perioden weer beschikbaar maken.

Met veel plezier kijk ik terug op vele jaren die zich voornamelijk in en rond de binnenvaart hebben afgespeeld. In 1974 kwam ik met mijn gezin in Zwijndrecht wonen. Na verschillende functies in het bedrijfsleven, waaronder vijfeneenhalf jaar bij de Nederlandse Scheepshypotheekbank, startte ik in 1983 Mercurius Scheepvaart in Zwijndrecht.

Sindsdien heb ik de binnenvaart ingrijpend zien veranderen. Vooral vanaf het begin van deze eeuw is de innovatie in een stroomversnelling geraakt. Maritieme bedrijven, makelaars, experts en financiers uit onze regio hebben bijgedragen aan schaalvergroting en aan de ontwikkeling van ultramoderne tank-, vracht- en cruiseschepen. Daarmee vervulde de sector een voortrekkersrol, niet alleen in Europa maar ook daarbuiten.

Nu dient zich echter een uitdaging aan die de toekomst van de Rijnvaart fundamenteel kan beïnvloeden: langdurig laagwater.

Van gletsjerrivier naar regenrivier
In mijn boek Langs de oevers van de Rijn uit 2022, en de Engelse en Duitse uitgaven The River Rhine en Am Rheinufer uit 2023, besteed ik uitgebreid aandacht aan deze problematiek.

Door klimaatverandering neemt de betekenis van de gletsjers als natuurlijke watervoorraad af. Eeuwenlang hielp smeltwater de rivier in droge perioden op peil te houden. Wanneer die buffer kleiner wordt, speelt neerslag een steeds belangrijkere rol in de afvoer van de Rijn.

Langdurige perioden van laagwater kunnen grote gevolgen hebben. Niet alleen voor de binnenvaart, maar ook voor industrie, energievoorziening, drinkwater, landbouw, ecologie en toerisme. Voor de binnenvaart zijn laagwatertoeslagen hooguit een tijdelijke compensatie. Structureel dreigt lading te verschuiven naar spoor en weg.

“Wie de Rijn ook voor volgende generaties bevaarbaar, leefbaar en economisch waardevol wil houden, moet haar opnieuw een watervoorraad geven.”

Water opslaan wanneer het er wél is
Mijn voorstel is om te onderzoeken of langs de Rijn grote waterreservoirs kunnen worden aangelegd. Bij hoogwater en overvloedige neerslag kunnen deze water opslaan. Tijdens langdurige droogte kan het vervolgens gecontroleerd worden teruggebracht naar riviervakken waar de vaardiepte het meest onder druk staat.

Zo kan wateropslag twee doelen dienen: hoogwaterpieken helpen opvangen én de beschikbaarheid van water tijdens droge perioden vergroten. Het principe is eenvoudig: niet al het overtollige water zo snel mogelijk afvoeren, maar een deel vasthouden voor het moment waarop het nodig is.

Daarbij kunnen bestaande retentiegebieden in onder meer Duitsland, Zwitserland en Nederland als vertrekpunt dienen. Ook mogelijkheden om grote waterbuffers, zoals het IJsselmeer en mogelijk later het Grevelingenmeer, onderdeel te maken van een internationaal watersysteem verdienen onderzoek.

Eerst onderzoeken, daarna handelen
De Rijn is een internationale rivier en daarmee een gemeenschappelijk belang. Een dergelijke aanpak vraagt daarom samenwerking tussen alle Rijnoeverstaten en de Europese Unie.

De eerste stap hoeft geen miljardenproject te zijn. Begin met een internationale haalbaarheidsstudie waarin hydrologen, waterbeheerders, ecologen, ingenieurs en vertegenwoordigers van de binnenvaart onderzoeken wat technisch, economisch en ecologisch mogelijk is. Test kansrijke oplossingen vervolgens stapsgewijs in de praktijk.

De Rijn heeft eeuwenlang steden, havens en industrieën langs haar oevers verbonden en welvaart gebracht. De opgave voor onze generatie is ervoor te zorgen dat zij dat ook in de toekomst kan blijven doen.

R.F. Zimmerman
Auteur van Langs de oevers van de Rijn, The River Rhine en Am Rheinufer

De boeken zijn verkrijgbaar via: r.f.zimmerman@mercurius-group.nl, onder vermelding van NL, DLD of Engels.
www.langsdeoeversvanderijn.nl