De verborgen schoonheid van de hazelaar

De lente zit er na afgelopen weken goed in. Merels, heggenmussen en huismussen laten in de ochtenduren weer volop van zich horen, en ook de eerste tjiftjaf is weer gearriveerd. Ook de bloemen ontwaken langzaam uit hun winterslaap, en het gele speenkruid staat alweer op plekken massaal te bloeien. Leuk zijn de groeiplaatsen van Maarts viooltje, een wilde soort die met zijn paarse bloemen, flinke paarse vlekken in het gazon kan vormen. Eén van de minder bekende ‘vroegbloeiers’ is de hazelaar. Een struik die vooral bekend is vanwege zijn hazelnoten, en die in vrijwel elk parkje van Ambacht en Zwijndrecht te vinden is. Hazelaars komen van nature met name voor in droge, voedselrijke bosranden. In Zuid-Limburg is het bijvoorbeeld een typische soort van hellingbossen, terwijl ze hier vooral zijn aangeplant.

In deze tijd van het jaar zijn de struiken vooral te herkennen aan de lange ‘sliertjes’ die eraan hangen. Daarin zitten de mannelijke meeldraden die stuifmeel produceren. In tegenstelling tot andere boomsoorten, zoals elzen, zorgen deze ‘pollen’ overigens voor minder overlast bij hooikoortspatiënten. Afhankelijk van de temperatuur kunnen deze pollen al zeer vroeg in het voorjaar worden gevormd. Wanneer de temperaturen boven de 5 graden komen, kan de bloei al starten. Soms dus al in januari.

Hazelaars zijn niet afhankelijk van bestuiving door insecten, omdat er zo vroeg in het jaar maar weinig insecten beschikbaar zijn. Omdat de pollen in lange slierten hangen, worden deze echter eenvoudig door de wind meegenomen en vindt zo bestuiving plaats. Naast de mannelijke delen zijn ook vrouwelijke delen aanwezig zijn. Waar deze bij veel planten in dezelfde bloem zitten, is dat bij hazelaars niet het geval. In deze struik zijn de vrouwelijke delen gescheiden van de mannelijke. Waar de stuifmeel producerende katjes de mannelijke delen zijn, is de uiteindelijke hazelnoot het vrouwelijke deel. Nu staan deze toekomstige hazelnoten echter in bloei en met enig zoekwerk zijn deze mooie paarse bloemetjes te vinden. Daaronder zit het zogenaamde vruchtbeginsel, wat na bevruchting zal uitgroeien tot de hazelnoot. De bloemetjes zelf zijn echter onbekend. Onterecht, wat ze zijn bijzonder mooi!

De bloemetjes bestaan uit verschillende stijlen. Hiermee onderschept de plant het mannelijke stuifmeel uit de lucht. In theorie kan zo’n struik dus zichzelf bevruchten, maar het kan ook van elders komen. Door de wind kan het stuifmeel wel tot honderden kilometers migreren!

Na de bevruchting groeit het vruchtbeginsel onderin de vrouwelijke bloem uiteindelijk uit tot een vrucht: de hazelnoot. Deze kan vervolgens weer in het nieuwe jaar voor nieuwe struiken zorgen, maar zover is het nu nog niet. Nu staan de struiken nog mooi in bloei, alhoewel je goed moet kijken om de schoonheid van de hazelaar te zien. Zoek de bloemetjes vooral op, het is zeker de moeite waard!

Heeft u vragen, zelf wat onbekends gezien of andere opmerkingen? Mail me gerust: cornelisfokker@gmail.com