OP HET KERKPAD 1

De overheid organiseerde in het verleden regelmatig volkstellingen. Ze zijn de oudste officiële statistieken van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en bevatten een schat aan demografische en sociaaleconomische informatie. In 1795 werd tijdens de Bataafse Republiek de eerste volkstelling gehouden. In 1971 was de laatste, zeventiende, telling, waarbij tellers huis-aan-huis allerlei informatie opvroegen over personen, huishoudens e.d. Na 1971 verricht het CBS nog wel volkstellingen, soms in Europees verband, echter zonder dat men hiervoor langs de deur gaat. In de huidige, sterk individualistische samenleving, waarin privacy als een groot goed wordt beleefd, zou zo’n telling als tot 1971 lange tijd gebruikelijk is geweest, niet meer denkbaar zijn. Anderzijds heeft de toenemende automatisering het mogelijk gemaakt om belangrijke informatie over grootte en samenstelling van de bevolking op een andere manier te verkrijgen.

Godsdienstige gezindte

In het wat verdere verleden, tot ongeveer 1970, hield de overheid in haar bevolkingsadministratie ook de kerkelijke gezindheid van haar inwoners bij. In 1899 werd de achtste tienjarige volkstelling gehouden. Daaruit bleek dat van de ruim 3000 Ambachters er toen 2523 (83%) tot de Nederlandse Hervormde Kerk behoorden. In die tijd gingen 428 (14%) mensen uit ons dorp naar de plaatselijke Gereformeerde Kerk aan de Paulusweg. Voor 1890 gingen de gereformeerden vrijwel zonder uitzondering naar de Nederlandse Hervormde kerk. Bij elkaar dus 2951 of 97%. Ik laat in het midden hoe frequent deze mensen de binnenwanden van het oude kerkgebouw aan de Dorpsstraat/Kerkplein zagen. Feit is dat zij allen hadden opgegeven tot dat kerkgenootschap te (willen)  behoren. Slechts vijf Ambachters vertelden de volkstellers toen dat zij tot geen kerkgenootschap behoorden. Van de overige 72 Ambachters waren er 13 Rooms Katholiek en 11 Israëlitisch.

Na de oorlog

Het is de moeite waard deze gegevens te leggen naast enkele naoorlogse cijfers, voor zover die voorhanden zijn..

Uitsplitsing per kerkgenootschap in percentages

kerkgenootschap            1899      1955      1968         
Ned. Hervormd                  83          61          43         
Gereformeerd                    14          17          15         
Oud Gereformeerd              1          10            7         
Geref. Gemeente                  -           4            4         
Chr. Gereformeerd               1           2            1         
Rooms Katholiek                  1           1             9         
Overig                                  -             2            3         
Geen 0 3 18         
AANTAL INWONERS       2.977     6.169      12.365     

Bij bestudering valt een aantal zaken op. Het eerste is dat het ledenpercentage van de Nederlandse Hervormde Kerk tussen 1899 en 1968 bijna is gehalveerd. Een klein deel daarvan is in die tijd naar de andere protestantse kerken gegaan, die eind 19e eeuw of begin 20e eeuw zijn ontstaan. De Rooms Katholieke Kerk is vooral na de oorlog sterk gegroeid. Dat heeft alles te maken met de groei van de burgerlijke gemeente. Het grootste groeipercentage komt voor rekening van de Ambachters die tot geen enkel kerkverband behoren. Voor een deel moet dit laatste worden verklaard door de secularisatie (ontkerkelijking), die sinds de jaren ’60 in ons land is ontstaan. Anderzijds hebben de wijzigingen natuurlijk ook te maken met de sterke groei van het aantal inwoners, veelal uit steden, zoals Rotterdam, waar de bevolkingssamenstelling al veel langer gemêleerd was. In ons dorp ging zich dat pas in de loop van de jaren ‘50/’60 aftekenen.

Hier past ook de aantekening dat de overheid de kerkelijke gezindte van haar inwoners tegenwoordig niet meer registreert zoals vroeger. De godsdienst is een privé aangelegenheid geworden waar de overheid bij haar taakuitoefening nauwelijks meer wat mee doet.

Ik hoop dit jaar af en toe wat meer te vertellen over de geschiedenis van het kerkelijk leven in ons dorp.

Historisch Genootschap, Arie Verhoeven