Zwijndrecht strijdt tegen energiearmoede als pilotgemeente in Energiehulpnetwerk van Milieu Centraal

Vertrouwde kring-aanpak om 400.000 Nederlandse huishoudens in energiearmoede te helpen 

Milieu Centraal lanceert vandaag het Energiehulpnetwerk om energiearmoede onder huurders in Nederland aan te pakken. Zwijndrecht zet zich de komende tijd als één van de drie pilotgemeenten in om de aanpak te testen. Energiearmoede is de situatie waarin huishoudens moeite hebben met de energierekening betalen eventueel in combinatie met een hoog energieverbruik en/of in een achterstallig onderhouden woning leven met tocht, vocht en slechte (technische) installaties. Uit onderzoek uitgevoerd door TNO blijkt dat ongeveer 400.000 huishoudens met energiearmoede kampen, 88% daarvan zijn huurders. Vanwege bijvoorbeeld schaamte, wantrouwen of moeite hebben met het accepteren van hulp, bereikt de energiehulp waar zij recht op hebben zoals het Noodfonds hen vaak niet. Daarnaast sluiten gebruikelijke energiebesparingstips niet altijd aan op de verschillende culturele gewoonten en gebruiken. Om die reden zet Milieu Centraal in op een inclusievere benadering via mensen en organisaties uit de ‘vertrouwde kring’ van de huurder. Denk hierbij aan buren, voedselbankmedewerkers, sportschooltrainers, lokale caféhouders, buurthuisvrijwilligers en bekenden van de moskee en de kerk. Zij hebben vaak wel het vertrouwen van de doelgroep. In de vertrouwde kring bevinden zich mensen die huurders in energiearmoede juist als geen ander kunnen bereiken met de energiehulp die er voor hen beschikbaar is.  Samen met de vertrouwde kring en verbinders uit meerdere culturen, ontwikkelde Milieu Centraal onder meer inzichten hoe mensen nog beter bereikt kunnen worden en praktische hulpmiddelen zoals bijvoorbeeld de video ‘Wat is energiehulp’ en de zoektool ‘Vind jouw energiehulp’. Beide tools zijn cultuursensitief qua beeldvoering en toegankelijk in zeven talen. Naast Zwijndrecht, werken ook organisaties in de gemeente Arnhem en Apeldoorn mee aan pilots waarin deze ‘vertrouwde kring’ benadering wordt toegepast. Het Energiehulpnetwerk is opgezet met steun van het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) en bereikt momenteel ruim 200 aangesloten gemeenten en 230 organisaties.Voor meer informatie, zie www.energiehulpnetwerk.nl.

Standaard tips voor energiebesparing sluiten niet aan 
Van de mensen in energiearmoede waar energiehulp nog niet aankomt heeft een aanzienlijk deel een migratieachtergrond. Deze mensen zijn minder eenvoudig te bereiken via de gebruikelijke communicatiemiddelen. Milieu Centraal voerde doelgroeponderzoek uit onder Nederlanders zonder migratieachtergrond en vier focusdoelgroepen met niet-Nederlandse achtergronden. Uit dit onderzoek blijkt dat de standaard tips voor energiebesparing (zoals de verwarming op 19 graden en maximaal vijf minuten douchen) niet aansluiten bij de verschillende energiegebruiken, culturele waarden en geloofsovertuigingen. Een Somalische Nederlander is bijvoorbeeld vaker gewend aan een kamertemperatuur van tussen de 22 en 25 graden. Dan is de thermostaat in één keer terugbrengen naar 19 graden een grote stap, en is het beter om aan te geven wat het oplevert om de verwarming één of twee graden lager te zetten. Bij Caribische Nederlanders staat hygiëne hoog in het vaandel waardoor velen meerdere keren per dag douchen. Een kortere douchetijd en een besparende douchekop zijn mogelijk passende oplossingen. Sommigen besparen al alles wat kan, en zijn gebaat bij ondersteuning van aanvraag van regelingen.

Ook blijkt dat tips sneller en beter beklijven wanneer een bekende van het huishouden in energiearmoede ze meegeven. Om die reden ziet Milieu Centraal de mensen uit de vertrouwde kring - mensen met wie geen gedwongen afhankelijkheidsrelatie is - als sleutelpersonen voor de communicatieaanpak. Het is effectiever om vanuit die hoek hulp te bieden aan iemand die zelf de mentale bandbreedte niet heeft om naar hulp of tips te zoeken. Met cultuurspecifieke informatie, tips over het herkennen van energiearmoede en doorverwijzingen naar energiehulp zoals energiecoaches- en fixers in de gemeente, maar ook naar financiële hulp, zorgt het Energiehulpnetwerk voor informatie op maat onder de noemer: Geef je warmte door, niemand hoeft in de kou te zitten.  

De video ‘Wat is energiehulp’ en zoektool ‘Vind jouw energiehulp’ zijn twee voorbeelden van middelen die de vertrouwde kring helpen om huurders en huiseigenaren te betrekken en deze verder te helpen in de weg richting (gratis) energiehulp. Deze middelen zijn voor nu beschikbaar in het Nederlands, Marokkaans-Arabisch, Spaans, Frans, Engels, Turks, Somalisch. Als blijkt dat de vertrouwde kring er goed gebruik van maakt, is het de bedoeling dit zo nodig uit te breiden naar meer doelgroepinzichten en talen. 

Yvonne Feuerhahn, expert Energiehulpnetwerk bij Milieu Centraal, vertelt: “Het is belangrijk dat we ons bewust zijn van de verschillen in leefstijlen en cultuurspecifieke energiegebruiken binnen onze samenleving. We hebben hier dan ook samen met verbinders met verschillende culturele achtergronden onze kennisbasis en adviezen op aangepast en afgestemd op wat werkt voor diverse doelgroepen. Door deze cultuurspecifieke adviezen via het energiehulpnetwerk te verspreiden zorgen wij ervoor dat steeds meer mensen zich in de tips herkennen en gemotiveerd worden om stappen te zetten. Maar alleen goede adviezen zijn niet genoeg; net zo belangrijk is het om mensen écht te bereiken om de bestaande regelingen en tips goed over te brengen. Dat lukt het beste via vertrouwde gezichten uit hun omgeving. Dit maakt de hulp niet alleen toegankelijk, maar ook effectief. Uiteindelijk gaat het erom dat iedereen mee kan gaan in de energietransitie – het energiehulpnetwerk neemt haar verantwoordelijkheid om dit mogelijk te maken.” 

Pilot gestart in Zwijndrecht
In samenwerking met Milieu Centraal is binnen de gemeente Zwijndrecht gestart met de pilot om de vertrouwde kring-aanpak toe te passen. Daar wordt o.a. samengewerkt met welzijnsorganisatie Diverz. Begin volgend jaar, als de winterkou en het stookseizoen voorbij is, delen de pilotgemeenten hun ervaring. Het Energiehulpnetwerk kan deze leerpunten en de verbeterde ‘vertrouwde kring aanpak’ dan zelf toepassen in hun eigen gemeente. Erik van Lidth de Jeude, projectleider Samen energie besparen in Zwijndrecht: “Het accent in de energietransitie ligt vaak op techniek en financiering van energiebesparende maatregelen. De sociale kant blijft vaak onderbelicht. Het gaat om mensen en het comfort van de woningen waarin zij leven. We zijn blij dat we een van de drie locaties zijn die samen met het Energiehulpnetwerk aan de slag gaat. Dit doen we bovenop de geïntegreerde aanpak die we samen met de gemeente en woningcorporaties in Zwijndrecht al uitvoeren op het gebied van de energietransitie. Via de Vertrouwde Kring aanpak en cultureel sensitieve begeleiding van het Energiehulpnetwerk gaan we de strijd aan tegen energiearmoede en helpen we mensen vooruit.”

Oproep om aan te sluiten
Het Energiehulpnetwerk is een initiatief van Milieu Centraal dat met steun van het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) is opgezet. Daarnaast werkt Milieu Centraal voor deze netwerkaanpak intensief samen met de Woonbond, NSR/Geldfit, Alliantie Inclusieve Energietransitie, lokale overheden, gemeenten en organisaties. Hoewel na de pilotfase de netwerkaanpak pas echt van start gaat, worden er nu al meer dan 200 aangesloten gemeenten en 230 organisaties bereikt. Naast de pilotgemeenten bieden ook anderen energiehulp aan via vertrouwde kring en leert het netwerk van elkaars ervaringen. Milieu Centraal roept alle overige gemeenten en organisaties op om zich ook aan te sluiten bij het Energiehulpnetwerk om zo de video, de zoektool en toekomstige middelen verder te verspreiden en warmte te delen. Als de aanpak blijkt te werken, komt deze, inclusief de online tools en content en adviezen op maat landelijk beschikbaar. Jan van Beuningen, directeur Bouwen en Energie bij het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) vertelt: “De energietransitie slaagt alleen als we de kracht van de samenleving benutten. Sociale verbanden zijn de motor van die transitie, en kunnen zelf ook weer verstrekt worden door samen aan de slag te gaan. Het maakt een wereld van verschil als je buren, je school, sportclub, kerk of moskee de helpende hand uitsteekt. Goed dat het energiehulpnetwerk er is!”