Liever plekken met sociale controle. Meiden gebruiken publieke ruimte anders dan jongens.

Sinds de moord op de 17-jarige Lisa in Duivendrecht buldert er een woeste golf aan verontwaardiging, boosheid en protest door het land. Sociaal media ontploft. Allemaal roepen ze op dat het genoeg is. Het geweld, in bijzonder tegen vrouwen, moet stoppen. Vandaag nog. Toch is er vorige week donderdag weer een jonge vrouw aangerand in Rotterdam- IJsselmonde. In een buurt waar zes andere vrouwen dit jaar zijn lastiggevallen. En in de nacht van vrijdag op zaterdag hebben twee toevallige voorbijgangers een aanranding voorkomen in Diemen. 

Beide misdrijven en ook de moord op Lisa gebeurden in de openbare ruimte. Volgens de Veiligheidsmonitor 2023 ligt het gevoel van onveiligheid bij vrouwen tussen de 18 en 25 in de buitenruimte -zoals pleinen, straten en parken- 50% hoger dan bij mannen in dezelfde leeftijdsgroep. 

Openbare ruimte
Een recente studie van onder andere stadssocioloog Wenda Doff laat zien dat (jonge) vrouwen de buitenruimte anders gebruiken dan jongens en mannen. Meiden gebruiken de buitenruimte veel minder voor recreatieve doeleinden. Terwijl jongens graag een balletje trappen op het voetbalveld of samenhangen bij een skatepark. Deze faciliteiten worden vaak geïntegreerd in de algemene toegankelijke omgeving. Waardoor er een gedomineerde mannenomgeving kan ontstaan waar meiden en vrouwen zich minder veilig bij kunnen voelen.

De kern van het onderzoek is dat jonge vrouwen minder vertrouwen hebben in politie en camera’s en meer behoefte hebben aan plekken met informele en sociale controle. Daarom zijn ze graag te vinden in (overdekte) winkelcentrums. Waar er toezicht is van een gevarieerd publiek en ze toch privacy ervaren. Wat ze ook als prettig ervaren zijn publieke zitbankjes in de vorm van een halve maan. Bij bankjes die op een rij staan, krijgen vrouwen vaak het gevoel dat ze worden tentoongesteld, terwijl (groepjes) jonge mannen er dikwijls langere tijd blijven hangen. En misschien een open deur maar zeker niet vanzelfsprekend: helder verlichte fiets- en voetgangerstunnels, wandelpaden en stadsparken. Waar struiken, bomen en planten regelmatig gesnoeid worden en afval opgeruimd wordt, draagt dit allemaal bij aan het gevoel van veiligheid.

De gemeente is verantwoordelijk voor het beheer, de exploitatie en veiligheid. Tot nu toe is er te weinig rekening gehouden met de wensen en behoeften van vrouwen bij het ontwerpen en indelen van de publieke ruimte. Gezien de verontrustende ontwikkelingen zou het de gemeenten sieren om vanaf nu hier wel aandacht aan te besteden.

Wij eisen de nacht op 
De campagne ‘Wij eisen de nacht op’ gaat verder dan wensen. Opgezet dagen na de moord op Lisa, trok het direct veel media-aandacht. Initiatiefneemster Danique de Jong is tevreden hoe de campagne heeft aangezet tot bewustwording en verzet. ‘De actie heeft een enorme strijdlust en energie losgemaakt. We krijgen van alle kanten ideeën binnen om geweld tegen vrouwen aan te pakken en we worden benaderd met bestaande initiatieven waar men al jaren mee bezig is.’

Ondertussen heeft de crowdfundingactie, onderdeel van de campagne, in een rap tempo vijf ton opgehaald. Ver boven de verwachtingen en is daarom ook stopgezet. De Jong; ‘Vanaf nu ligt onze volledige focus op de vraag hoe we het opgehaalde bedrag zo zorgvuldig en effectief mogelijk kunnen inzetten, waarbij iedere euro naar het vergroten van veiligheid voor vrouwen gaat. Het was nooit onze bedoeling of verwachting om zoveel geld op te halen; een concreet plan van deze omvang lag daarom vooraf nog niet klaar. Daar nemen we nu de tijd voor, zodat iedere euro zo effectief mogelijk wordt besteed.’

Wil je toch nog bijdragen? Doneer dan een bedrag aan een ander goed doel dat zich inzet voor de veiligheid van vrouwen. In Nederland bestaan al meerdere initiatieven die belangrijk werk doen in de strijd tegen vrouwengeweld, femicide en voor de bescherming en ondersteuning van vrouwen.

Tekst: Meity Bodenstaff- de Folter