Zwijndrecht, in de kern een veilige gemeente

Met krantenkoppen als: Jeugdgroep teistert dorp, Dreiging met vuurwapen, Jongeren zorgen voor onrust, Steekpartij galmt na, en een uitzending op het nationale nieuws is het soms moeilijk te bevatten dat het over onze jongeren gaat. Niet alleen de media staan er bol van, het is voor menigeen al een paar weken het gesprek van de dag. Sinds de steekpartij in de Grote Beerstraat stapelen de geweldincidenten zich op. Voor de explosie in de Jeroen Boschlaan is de politie nog steeds opzoek naar informatie. Burgemeester Leon Anink vertelt hoe hij deze onrustige periode ervaart.

‘Het baart me veel zorgen. Ik wil wapens zo snel mogelijk van de straat. Voortdurend denk ik na over de vraag hoe dit zover kon komen. En welke stappen moeten we met elkaar zetten om de rust te herstellen en ervoor te zorgen dat iedereen zich weer veilig voelt? Ik begrijp heel goed dat dit allemaal veel indruk maakt en gevoelens van angst oproept. Het raakt ons allemaal. Tegelijk wil ik onderstrepen dat het geweld zich tot nu toe richt tegen bepaalde jongeren in de groepen onderling.’ 

‘Zwijndrecht is in de kern wél een veilige gemeente,’ vervolgt de burgemeester. ‘Politie en gemeente zetten alles op alles om dat zo te houden. We zijn zichtbaar, spreken jongeren aan en werken samen met partners om herhaling te voorkomen. Zorgen van inwoners neem ik serieus. Ik nodig iedereen uit die met ons te delen. Want alleen samen maken we Zwijndrecht weer veilig.’

Taskforce
In navolging op de recente gebeurtenissen zijn de Sterrenbuurt, het Stationsgebied, het Develpark en de Vogelbuurt aangewezen als veiligheidsrisicogebieden. De politie mag in deze vier gebieden preventief fouilleren. In de Jeroen Boschlaan en de Grote Beerstraat staan mobiele camera’s. Op alle fronten is het toezicht verhoogd. Verschillende jongeren kregen een last onder dwangsom. Dat betekent dat bij een volgende overtreding er een boete wordt opgelegd. Scholen, politie en gemeente staan nauw in contact met elkaar. Loket directeur Barbara van Zijl: ‘Het allerbelangrijkste is dat het overgrote deel van de jeugd van Zwijndrecht een diverse groep met fijne jongeren is en dat we daar momenteel veel van merken binnen de scholen.’ Directeur Jasper van Waardenburg van het Walburg College bevestigt dit: ‘Ik wil benadrukken dat wij op school vooral veel hardwerkende, sociale leerlingen hebben die van dit alles ver weg willen blijven.’

Anders dan buurtgemeente Dordrecht krijgt Zwijndrecht geen of weinig (financiële) steun van het Rijk. Simpelweg omdat we te klein zijn. Terwijl de problemen in sommige kleinere en middelgrote gemeenten vergelijkbaar zijn met die van de grote stad. ‘Sinds kort zijn we in gesprek met het ministerie van Binnenlandse Zaken. We willen een landelijke taskforce die wapens van de straat haalt, in de grote steden en randgemeenten zoals Zwijndrecht’, zegt Anink.

Wat we tot nu toe weten
Op 29 September meldt de politie:

Bij het steekincident op vrijdag 19 september in de Grote Beerstraat raakte een 17-jarige jongen uit Zwijndrecht zwaargewond. Hij werd met spoed naar het ziekenhuis gebracht. Inmiddels is hij buiten levensgevaar. Bij het incident werd ook een vuurwapen gezien. De politie heeft een vuurwapen in beslag genomen en onderzoekt de rol van dat wapen bij het incident. De vier aangehouden verdachten, een 16-jarige, 17-jarige en twee 18-jarige jongemannen uit Zwijndrecht, zijn inmiddels voorgeleid aan de rechter-commissaris. Die heeft besloten dat zij alle vier in bewaring zijn gesteld.

Diezelfde avond, rond 22.30 uur vond een explosie plaats bij een huis aan de Jeroen Boschlaan in Zwijndrecht. Niemand raakte gewond, maar er ontstond wel schade aan het huis. Er is nog niemand aangehouden voor dit incident. De politie doet onderzoek naar dit incident en komt graag in contact met mensen die meer weten.

Op maandag 22 september zijn daarnaast nog eens 6 jongeren in Zwijndrecht aangehouden voor andere geweldincidenten in Zwijndrecht. Het gaat om een poging tot zware mishandeling, openlijke geweldpleging en een diefstal met geweld. Die incidenten vonden afgelopen maanden plaats. Het gaat om twee 14-jarige jongens, een 16-jarige jongen, één 17-jarige jongen en twee 18-jarige mannen. Zij zijn inmiddels alle zes voorgeleid. De rechter-commissaris heeft besloten dat drie van hen in bewaring zijn gesteld en drie van hen zijn heengezonden. Zij moeten zich op een later moment voor de rechter verantwoorden.

De jongeren die op vrijdag 19 september zijn aangehouden in verband met het steekincident, maken deel uit van dezelfde jeugdgroep. De jongeren die maandag 22 september zijn aangehouden in verband met geweldsfeiten, komen ook uit één jeugdgroep. Het gaat om een andere jeugdgroep dan die van de eerder aangehouden verdachten.

Stille krachten
Zwijndrechtse jeugdgroepen uit de wijken Nederhoven en Noord veroorzaken en plegen al maandenlang overlast en gewelddelicten. Soms door hele jonge kinderen. Volgens de burgemeester heeft de gemeente al geruime tijd contact met ketenpartners en ouders over de aanpak van deze jongeren. ‘We staan onder druk. De situatie is schrikbarend explosief te noemen. We willen dat ouders hun gezag weer terugkrijgen en terugpakken. Het is niet normaal dat jongeren van 13, 14 jaar met vuur- en/of steekwapens rondlopen.’ aldus burgemeester Leon Anink.’

Op het steekincident aan de Grote Beerstraat reageert Richard de Vlaming, directeur-bestuurder bij welzijnsorganisatie Diverz als volgt. ‘De recente incidenten hebben diepe indruk gemaakt op onze professionals en vrijwilligers. Hun betrokkenheid en inzet zijn groot. De gebeurtenissen tonen helaas aan dat veiligheid meer vraagt dan toezicht en regels. Het aanwijzen van extra veiligheidsrisicogebieden is begrijpelijk, maar tegelijk een pijnlijke constatering: we hebben iets niet kunnen voorkomen. Jongeren grootbrengen is nooit de verantwoordelijkheid van één partij. Het vraagt samenwerking tussen ouders, scholen, gemeente, politie en zorg- en welzijnsorganisaties. Ook inwoners en vrijwilligers zijn daarin onmisbaar; zij zijn vaak de stille krachten die in buurten het verschil maken.’

Versterken van sociale samenhang
Steeds meer jongeren in Nederland dragen een wapen. De politie heeft in 2024, ruim 1350 wapens in beslag genomen. Dat zijn er bijna 200 meer dan het jaar daarvoor. Het gaat niet alleen om vuurwapens, maar ook om steek- en slagwapens zoals messen, knuppels en boksbeugels.

‘Jongeren die een mes op zak hebben, doen dat zelden uit stoerheid, meestal uit angst. Natuurlijk zijn er jongeren die wapens dragen omdat het status geeft of omdat ze die gebruiken voor criminaliteit. Maar dat is niet de grootste groep’, vertelt Frank Weerman onderzoeker bij het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving. Uit zijn onderzoek blijkt dat deze jongeren opvallend vaak zelf slachtoffer waren van een geweldmisdrijf. Pesten en gepest worden, spelen eveneens een rol. Jongeren kunnen zelf het mikpunt zijn, maar pesten kan ook voortkomen uit agressie of gedragsproblemen. Beide situaties hangen vaak samen met wapenbezit. Een derde factor is betrokkenheid bij criminaliteit. 

Tenslotte spelen ook persoonlijke en sociale omstandigheden een rol. Denk hierbij aan mentale gezondheidsproblemen, gedragsstoornissen, het hebben van delinquente vrienden of ouders en opgroeien in buurten met veel criminaliteit. Hoe meer van dit soort factoren spelen bij een jongere, hoe groter het risico op wapenbezit of -gebruik.

De Vlaming benadrukt dat Diverz blijft pleiten voor structurele investeringen in welzijnswerk. ‘Daarvoor is blijvende hulp en ondersteuning noodzakelijk. Samen met andere professionals en met de inzet van vrijwilligers werkt Diverz aan verbinding, versterking en het herstellen van vertrouwen in buurten. Alleen wanneer mensen zich gekend en betrokken voelen bij hun buurt, kan de veerkracht ontstaan die jong en oud perspectief biedt.’

Burgemeester Leon Anink: ‘In Zwijndrecht is er een brede, structurele aanpak verankerd in het programma Veerkrachtige Buurten. Daarmee zetten we in op het versterken van sociale samenhang, het vergroten van kansen voor jongeren en het ondersteunen van ouders en gezinnen. De aanpak richt zich op alle relevante aspecten: van onderwijs en werk tot gezondheid, wonen en veiligheid. Zo combineren we preventie, ontmoeting en handhaving, en zorgen we dat jongeren zich positief kunnen ontwikkelen en onze wijken duurzaam sterker en veerkrachtiger worden.’

Tekst: Meity Bodenstaff- de Folter