Gif in de middenberm

In de afgelopen tien jaar is voor de opmerkzame weggebruiker een opvallende verandering opgetreden. In de middenbermen van de snelwegen is een opvallende plant namelijk plotseling zeer talrijk geworden: gevlekte scheerling. Op het oog heeft de plant veel weg van het algemene fluitenkruid. Het is een hoge plant (ze kunnen wel 2,5 meter hoog worden) met een opvallende, witte schermbloemen. Echter, de plant bloeit een stuk later in het seizoen en bovendien zijn er nog wel wat relevante verschillen.

Een belangrijk verschil met fluitenkruid is dat de stengel van gevlekte scheerling bevlekt is met veel rode vlekken en stippen. De stengel van fluitenkruid is daarentegen groen, zonder stippen en juist met kleine haartjes. Het belangrijkste verschil is echter dat de gevlekte scheerling te boek staat als een zeer giftige plant. De plant bevat verschillende gifstoffen, waaronder coniine wat zeer giftig is. Deze stoffen beïnvloeden de zenuwstellen zodat na verloop van tijd, als je de plant gegeten hebt, spierverlammingen optreden die uiteindelijk dodelijk kunnen zijn. De oude Grieken hebben vroeger dankbaar gebruik gemaakt van deze plant om ter dood veroordeelden te executeren, waaronder ook de bekende filosoof Socrates die een gifbeker met extract van de zaden van gevlekte scheerling dronk.
Gevlekte scheerling is in de afgelopen jaren sterk in Nederland toegenomen vanuit het zuiden, waarbij de verspreiding sterk is gebonden aan snelwegen. Op de verspreidingskaarten kan je de snelwegen duidelijk herkennen, maar ook bij ons in de regio ken ik eigenlijk geen groeiplaatsen buiten de (midden)bermen van snelwegen. De exacte oorzaak van de sterke binding aan snelwegbermen is niet helemaal bekend, maar het feit dat deze bermen slechts één keer in het jaar worden gemaaid, draagt daar aan bij. Daardoor krijgt de plant voldoende tijd om zaad te zetten, en zich zo uit te breiden. Bovendien kunnen de zaden zich makkelijk verspreiden via de maaibalken, die over grote afstanden zich door de berm verplaatsen.

Een andere cruciale eigenschap is de grote tolerantie voor zware metalen, zoals arsenicum, lood en cadmium. In de Nederlandse middenbermen zijn hoge concentraties van deze metalen aanwezig, waar gevlekte scheerling goed tegen kan en dus prima kan groeien. Ook de stikstofrijke en dus zeer voedselrijke bodem van de snelwegbermen is uitermate geschikte als groeiplaats voor deze soort. Oorspronkelijk kwam de soort namelijk veel voor in voedselrijke bosranden en in ruigtes. Ook mesthopen, natuurlijk erg voedselrijke plekken, waren bekende groeiplaatsen van gevlekte scheerling te vinden.

Wanneer je de kans krijgt om gevlekte scheerling eens goed te bekijken, bijvoorbeeld als er weer eens file op de snelweg staat, dan kan het opvallen dat ze veel worden bezocht door allerlei insecten. De witte schermbloemen zijn in trek bij tal van vliegen, kevers en bijtjes die de minuscule bloemetjes in de schermen bezoeken. Zo heeft deze nieuwkomer, waarvan je dus zeker geen hapje moet nemen, dus ook nog veel voordelen voor onze fauna. Een voordeeltje van de vele kilometers aan bermen die onze regio rijk is!

Heeft u vragen, zelf wat onbekends gezien of andere opmerkingen? Mail me gerust:
cornelisfokker@gmail.com