Onzichtbare kwartels

In de zomermaanden kan je met enig geluk een kenmerkende zang uit graanvelden en graslanden horen: “kwik-me-dit”. Deze harde, drielettergrepige zang komt van een vogelsoort die zich vrijwel nooit laat zien: de kwartel. Kwartels leven een verborgen bestaan in hoge vegetatie, waar ze al lopend op de grond naar voedsel zoeken. Het is een kleine hoender en dus familie van de fazant, maar dan heel schuw. De uitdrukking Zo doof als een kwartel  komt dan ook waarschijnlijk daarvandaan, dat ze zich bij harde geluiden op de bodem drukken en niet wegvliegen. Ze lijken dus doof en het niet te horen, want je ziet ze niet. Een andere verklaring is dat het Oudhollandse woord ‘doof’ wordt bedoeld, wat ‘dom’ betekent, omdat kwartels zich relatief eenvoudig laten vangen.

Hoe het ook zij, kwartels zie je dus vrijwel nooit, maar zelden zijn ze zo vaak te horen geweest als dit jaar. Zeker in de avond en vroege ochtend is de kans op zingende kwartels het grootst, waarbij het Waalbos of akkergebieden geschikte plekken zijn om ze te horen. In tegenstelling tot veel andere vogelsoorten, dient de roep van de mannetjes kwartel uitsluitend om een vrouwtje te lokken. Een territorium bakenen de mannetjes dus niet af, maar ze zijn driftig op zoek naar een vrouwtje om te paren. Als er eenmaal een vrouwtje gevonden is, wordt snel een nestje met eieren gelegd. Net zoals andere hoenders zijn dat er vaak veel, gerust een stuk of tien. Nadat het vrouwtje start met broeden, neemt de man alweer het hazenpad, die dan op zoek gaat naar een nieuwe metgezel.

Op zoek naar vrouwtjes kunnen de mannetjes honderden kilometers afleggen. Deze trek doen ze uitsluitend ’s nachts, waarbij ze ook midden in de nacht tijdens hun vlucht met regelmaat hun roep laten horen. Het kan dus zo zijn dat je uit bed opeens een passerende kwartel hoort roepen, waarvan de kans dit jaar dus extra groot is. De oorzaak achter deze influx van kwartels is niet helemaal duidelijk, maar waarschijnlijk speelt het warme weer en de zuidelijke stroming daarin een belangrijke rol. Bovendien is het in het zuiden erg droog, wat ook een trigger kan zijn voor kwartels om het verder noordelijk te zoeken.

Daarnaast kan ook een goed broedseizoen dit vroege voorjaar in het zuiden een oorzaak zijn achter de vele kwartels in ons land. Kwartels die in Zuid-Europa in maart uit het ei zijn gekropen, kunnen enkele maanden later alweer naar het noorden trekken om zelf een broedpoging te doen. Waar de meeste soorten een jaar wachten totdat ze tot broeden overgaan, gaat dat bij kwartels een stuk sneller.

Ondanks dat in Nederland nu veel kwartels zijn, is nog veel onduidelijk of ze hier ook daadwerkelijk broeden. Niets is er dat er op wijst dat ze het niet zouden doen, maar aantonen is vrijwel onmogelijk. De kans dat je tegen een vrouwtje kwartel met kuikens aanloopt is dus ook vrijwel afwezig, maar een zingend mannetje is goed mogelijk! Luisteren dus!

Heeft u vragen, zelf wat onbekends gezien of andere opmerkingen? Mail me gerust: cornelisfokker@gmail.com