Rechten van de ambachtsheer

Op de bovenverdieping van Den Brommert is de prachtige Spoorkamer. Als je daar uit het raam kijkt, zie je aan de overkant een soort sloot. Dit is het overblijfsel van de vroegere slotgracht die rond de ambachtsheerlijke zetel, ook wel hofstad genoemd, van de ambachtsheren van Hendrik-Ido-Ambacht liep.
Een ambacht was het rechtsgebied van de vroegere ambachtsheer. Hij bestuurde het en had ‘heerlijke rechten’. Daaronder vielen de rechtspraak in eenvoudige zaken en het recht op een deel van de inkomsten daaruit. Daarnaast bezat hij ook het recht op een deel van de opbrengst van de akkerbouw, veeteelt en visserij.

Onze ambachtsheer
De naamgever van ons dorp Hendrik Yen (of Hendrik Ido) was de zoon van Witte Hendrik Yen die zijn rechten als ambachtsheer in feite gekocht had door financieel deel te nemen aan de herbedijking van de Zwijndrechtse Waard in 1332. Door zijn overlijden in 1376 gingen zijn bezittingen en zijn rechten over op zijn zoon Hendrik Yen, die op de hofstede woonde tot zijn dood omstreeks 1382.
Door onenigheid tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten, is dit onderkomen vermoedelijk in 1418 vernield door Jan IV van Brabant, echtgenoot van Jacoba van Beieren. De ambachtelijke hofstad werd in 1572 door de Spanjaarden volledig verwoest.

Een nieuwe start voor de hofstede
Na 1580 werd één van de bijgebouwen hersteld door Willem Blasiuszoon Bouquet en daarvan kennen we bijgaand schilderij: Huize Bouquet, zoals het er ongeveer uitgezien heeft na de herbouw van 1580. Het huis werd achtereenvolgens bewoond door de families Bouquet, Oem, De Sondt, Neurenburgh, Van Aelst, D’Obergh en Tinne. In 1787 werd het huis aan particulieren verkocht. Het verpauperde echter en in 1848 was het huis geheel verdwenen, mede doordat de stenen die overbleven, gebruikt werden door onze dorpsgenoten om er hun eigen huizen van te bouwen.
Tot op heden is wel de naam Bouquet nog steeds bij de Ambachters bekend.

Een heerlijk recht
Eén van de rechten die de ambachtsheer dus ook had, was het recht om recht te spreken op de zogeheten Rechtsdagen. Rechtsdagen waren een belangrijk onderdeel van het Middeleeuwse rechtssysteem en werden vaak gehouden tijdens markten en jaardagen. De reden om deze dagen te houden was om geschillen tussen burgers op te lossen en wetten te handhaven.
Zo komen we één van de bewoners van Bouquet tegen in het rechtelijk archief op één van de Rechtsdagen: Op dinsdag 25 juli 1741 staat de heer Willem d” Obergh heer van Bouquet en wonende onder Sandelingen Ambacht tegenover Pieter Spruyt wonende aan de Veersedijk int Volgerland van Sandelingen Ambacht. Pieter betaalt namelijk de huur van zijn hoeve niet. Daarom wordt er beslag gelegd op zijn koeien en paarden.

Met de komst van Napoleon in 1795 werden de rechten van de ambachtsheren opgeheven en bleef alleen de titel over.

Alie Tas