De Oostendamse sluis met sluisdeuren vanaf de Waalzijde bezien.
De Oostendamse sluis met sluisdeuren vanaf de Waalzijde bezien.

De Oostendam zonder sluis

Lokaal

Ambacht en Ridderkerk hebben onlangs het gedeelte van de Oostendam heringericht waar vroeger Waal, haven en sluis waren. Bij het ontwerp is rekening gehouden met de situatie van vroeger. Maar hoe kwam het dat de sluis met het water er omheen verdwenen zijn. Die voorzieningen waren sfeerbepalend voor de vroegere Oostendam. Wellicht heeft de Oostendam aan de sluis zijn ontstaan te danken gehad. Lang geleden stond de Waal in open verbinding met de Noord. In 1505 besloot het waterschap bij de Oostendam een houten sluis te bouwen. Voordien was er een dam: de oosten dam. Na 1505 kwam er een stenen voorziening met houten deuren. Eeuwenlang heeft deze voorziening dienst gedaan. Veel schepen konden, dankzij de sluiswachter, de Waal bevaren. Toen er nog niet of nauwelijks gemotoriseerd verkeer over de weg ging, was het scheepvaartverkeer over het water erg belangrijk, vooral voor het goederenvervoer. Ik heb nooit gelezen dat er ook geregeld personenvervoer over de Waal heeft bestaan.
Maar tijdens het eerste kwart van de twintigste eeuw liep het scheepvaartverkeer door de Waal sterk terug. Er kwamen na 1925 nauwelijks meer schepen door de rivier. Het Waterschap voelde er voor om de sluis te dempen. De sluisdeuren geraakten in een slechte staat en moesten noodzakelijk vervangen worden. Dat vergde een kostbare investering. Een andere omstandigheid was dat medio jaren ‘30 Rijksweg 16 werd aangelegd, tussen Rotterdam en Dordrecht. Die Rijksweg moest de Waal kruisen. Moest dat zodanig geschieden dat er nog schepen onder de rijksweg konden doorvaren? Ook een kostbare investering. Uiteindelijk nam het Waterschap er genoegen mee dat er een eenvoudige duiker werd aangelegd, waar alleen roeiboten nog doorheen konden. Het Ambachtse gemeentebestuur heeft nog z’n best gedaan om de sluis toch te behouden. Voor de waterverversing was dit ook belangrijk. Bovendien lagen langs de Waal enkele bedrijven, zoals een kleine scheepswerf, waarvoor de sluis nog wel van belang was.

Het mocht allemaal niet baten. Net voor de Tweede Wereldoorlog legde het waterschap voor de veiligheid een dam voor de sluis. Men vreesde dat de sluisdeuren het in de winter niet zouden houden. Dan kon de Zwijndrechtse Waard weleens overstromen. In 1946 werd de sluis met de sluiskolk dicht gegooid en geraakte de Oostendam zonder sluis.

Arie Verhoeven