Noord-Amerikaanse topper in het Waalbos

Sinds afgelopen maandag zwemt er tussen de kuifeenden in het Waalbos een rare vogel. Op het eerste gezicht lijkt hij niet anders dan de mannetjes kuifeend, met een typische donkere kop en hals, witte buik en zwart achterlijf. Maar de kop mist de duidelijk kuif en bovendien de mantel is niet zwart, maar juist zwart-wit gemarmerd. Een kuifeend is het dus duidelijk niet, maar wat is het dan wel? 

In Nederland komt naast de kuifeend ook de topper redelijk algemeen voor, maar deze soort overwintert vrijwel uitsluitend op het IJsselmeer. Hier in de regio zijn ze een zeldzaamheid en de kenmerken passen net niet op deze soort. Het eendje in het Waalbos heeft een hoekige kop met paarse gloed, grove tekening op de mantel en het wit op de vleugel loopt niet ver door. Die combinatie van kenmerken maakt het dat de vogel een kleine topper is, een dwaalgast uit Noord-Amerika!

Zoals gezegd bestaan dus zowel de soorten topper als kleine topper. De kleine topper is net een slagje kleiner dan de normale topper, en draagt zo een logische naam. De naam ‘topper’ blijkt afkomstig uit het Noors, waar ‘toppr’ iets betekent als: omhoog gebonden haar.. Het zou dus om een vogel moeten gaan met een kuif, maar het toeval wil dat toppers juist geen kuif hebben en dat er waarschijnlijk verwarring is opgetreden met een kuifeend. Ondanks dat ze zich dus onderscheiden, moeten ze het toch met min of meer dezelfde naam stellen…

De populatie Noord-Amerika wordt geschat op liefst 3,7 miljoen exemplaren. Een soort die aan de andere kant van de oceaan dus buitengewoon algemeen is. Kleine topper is in Nederland een echte zeldzaamheid, met nog niet meer dan 50 gevallen. In Europa werd het eerste geval pas in 1986 opgemerkt, namelijk in Frankrijk. Het is meestal in het najaar dat kleine toppers afdwalen naar Europa, vermoedelijk doordat ze in stormen of orkanen terechtkomen en zo de weg kwijtraken. Op sommige plekken worden in de vroege winter dan exemplaren ontdekt, die zich meestal ophouden in grote groepen kuifeenden. Daarnaast verschijnen ook in maart en april vaak op nieuwe plekken kleine toppers. Dit heeft te maken met de voorjaarstrek, die van de eenden nu in volle gang is. Wanneer kleine toppers eenmaal verdwaald zijn naar Europa, ondernemen ze nog steeds wel de trek naar het noorden, ondanks dat ze vermoedelijk nooit een vrouwtje zullen vinden. 

Zo is ook de vogel in het Waalbos terechtgekomen, wat overigens op basis van het verenkleed een vogel uit 2024 is gebleken. Vorig jaar dus ergens uit het ei gekropen in Noord-Amerika, en nu onwetend op trek naar het noorden.

Ondanks dat de vogel aan lijkt te pappen met een vrouwtje kuifeend, is het waarschijnlijk dat het niet lang duurt voordat hij weer verder zal trekken naar het noorden. Als je dus nog van de kleine topper in het Waalbos wilt genieten, moet je snel zijn!

Heeft u vragen, zelf wat onbekends gezien of andere opmerkingen? Mail me gerust: cornelisfokker@gmail.com