De lange arm van de oorlog

Deze website berichtte vorig week over het bezoek van Etsuko Nozaka aan Zwijndrecht. Zij vertaalde het kinderboek Groeten van Leo naar het Japans. Voor deze gelegenheid werd mevrouw Nozaka ontvangen door burgemeester Leon Anink. En kreeg zij een rondleiding langs belangrijke herdenkingsplekken ter nagedachtenis aan de slachtoffers uit de 2de Wereldoorlog.

Dit jaar is het tachtig jaar geleden dat het Koninkrijk der Nederlanden werd bevrijd van Duitsland en Japan. Onze vrijheid, niet vanzelfsprekend en duur voor betaald. In Nederland en Nederlands-Indië. De Indische gemeenschap in Nederland, geboren uit de repatrianten van de oude kolonie, telt tussen de 1,5 en 2 miljoen inwoners. In Zwijndrecht wonen ruim 800 mensen met Indische wortels.

Het bezoek uit Japan wordt aangeduid als een versterkt herdenkingsmoment in Zwijndrecht. En een ontmoeting met de burgermeester in zijn eigen werkhuis maakt elk binnenlands en buitenlands bezoek speciaal. Dus in hoeverre raakt dit bezoek de Indische gemeenschap in Zwijndrecht?

Privé
De gemeente Zwijndrecht benadrukt dat het bezoek een privé aangelegenheid was. “Het bezoek van woensdag 26 maart betrof een privébezoek. De gemeente heeft de bezoekers toegang verleend tot bezichtiging van de voormalige raadzaal in het oude Raadhuis. De bezoekers kregen van de heer Moorman een rondleiding door het monumentale gebouw en hebben kort kennisgemaakt met de burgemeester, die op dat moment in huis was.”

Margo Pijl, bestuurslid 4 en 5 mei comité: “De voorbereidingen van dit bezoek zijn gestart op maandag 24 maart met de vraag aan mij, niet als bestuurslid van het 4 en 5 mei comité, of ik kon helpen om een bezoek aan de oude Raadzaal mogelijk te maken.”

Erkenning
De gevoeligheid heeft zijn oorsprong bij de ervaringen van de eerste generatie Indische Nederlanders die hun geboorteland Nederlands-Indië moesten verlaten. Zij en hun familieleden hebben lang moeten strijden voor erkenning van wat hen is overkomen tijdens de Tweede Wereldoorlog. De eerste Nationale Herdenking voor de Slachtoffers van Nederlands-Indië vond pas plaats in 1970, bedoeld als een eenmalige gebeurtenis. Terwijl de Nationale Dodenherdenking al bestaat sinds 1957.

Een stukje (oorlog)geschiedenis
Volgens Het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies werden ruim 42.000 militairen gevangen genomen. (Indische)Nederlanders die vochten in het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL). Een op de vijf krijgsgevangenen overleefde het niet. 2.800 gevangenen stierven bij het aanleggen van de Birma-Siam en Pakanbaroe spoorweg.

Er waren kampen, waar hongersnood, ziekte en de dood heerste. Jongens vanaf 10 jaar werden gescheiden van hun moeder. De vrouwen gingen naar vrouwenkampen, de jongens kwamen bij volwassenen in de mannenkampen terecht. 100.000 mensen werden geïnterneerd, een op de zes kwam niet levend uit een kamp. De meeste Indisch-Nederlandse burgers verbleven buiten het kamp waar ze ook overgeleverd waren aan de bezetters. Het NIOD spreekt over 220.000 buitenkampers, hoeveel mensen het hebben overleefd is niet bekend.

Elk jaar op 15 augustus vindt de herdenking van de slachtoffers van Nederlands-Indië plaats op het Raadhuisplein. Verhalen van (Indische) Nederlanders die de oorlog in Nederlands-Indië hebben meegemaakt en van hun nabestaanden zijn te lezen op ikherdenk15augustus.nl

Tekst Meity Bodenstaff- de Folter