Historisch Zwijndrecht: Van de oorlog bevrijd

De maand april van het jaar 1945 stond in het teken van allerlei geruchten over de komst van de Geallieerden. Dit werd gevoed door het feit dat op dagelijkse basis meer Duitsers zich via de Langeweg terugtrokken naar het noorden. Dat de bezetters bang waren voor de Geallieerden was al langer bekend. Zij hadden in maart de spoorbrug over de Oude Maas opgeblazen en ook waren er pogingen geweest om de daarnaast gelegen verkeersbrug te ontmantelen. Het duurde echter nog tot 4 mei voordat het goede nieuws kwam. Ook in Zwijndrecht brak een waar volksfeest los. Toch was de situatie nog uiterst gevaarlijk. Immers, er waren nog geen Canadezen of ‘Yankees’ gesignaleerd. Duitsers, daarentegen, waren er genoeg.

Dat het gevaarlijk was, bleek uit diverse voorvallen die dagen. Zo werd in de avond van 4 mei nog een overval gepleegd, waarbij een aantal Zwijndrechtenaren gevangen werden genomen. Elders in Zwijndrecht zorgden Duitsers voor de nodige overlast door overmatig alcoholgebruik. Ruzies volgden en er werden zelfs schoten gelost. In de dagen die volgden, bleef de sfeer gespannen. Op 5 mei werd op de hoek van het Raadhuisplein en de Burgemeester de Bruïnelaan op feestvierders geschoten en één inwoner raakte hierbij dodelijk gewond. Vier dagen later trokken de eerste Canadezen Zwijndrecht binnen en zij kregen een groots onthaal. Voor de bevrijders wachtte er echter ook een belangrijke taak. De nog aanwezig Duitse soldaten moesten naar de opvangplaatsen geleid worden. In Zwijndrecht was hiervoor langs de snelweg in de buurt van de Baak een terrein ingericht. Dagelijks liepen er grote groepen Duitse soldaten de Langeweg af naar dit terrein. Zij waren verplicht hier hun wapens in te leveren. Ook werd er gekeken of zij geen eigendommen van Nederlanders in hun bezit hadden. Vervolgens werden zij doorgevoerd naar andere kampen en van daaruit terug naar Duitsland geleid. Omdat de Duitsers wellicht nog een nieuw offensief zouden beginnen, namen de Canadezen ook allerlei afweergeschut mee, die bijvoorbeeld op het Veerplein in verdekte posities werden opgesteld. Ook raasden er nog regelmatig vliegtuigen van de Geallieerden over om in Duitsland hun bommen af te werpen. Dus ook na 5 mei moest men nog regelmatig in de kelders schuilen.

De komst van de Canadezen zorgde voor een nog grotere feeststemming. Velen werden ingekwartierd bij Zwijndrechtse families, die dat natuurlijk graag over hadden voor hun bevrijders. De nodige eerste sigaretjes, uitgedeeld door de Canadezen, werden door de jeugd uit Zwijndrecht opgerookt. Er ontstonden vriendschappen en relaties. Dat de Canadezen geliefd waren, bleek ook wel uit het feit dat zij toestemming kregen een eigen dienst in de Oude kerk te houden onder leiding van een legerpredikant.

Nu, 87 jaar later, kunnen we ons bijna niet meer voorstellen wat het is om niet in vrijheid te leven. Toch is het onderwerp opnieuw actueler dan ooit. Elders in de wereld wordt nog steeds of opnieuw om die vrijheid gestreden. Zijn wij net als de Canadezen destijds bereid om grote offers te brengen en deze mensen ook van de oorlog te bevrijden?

Op de foto: Veel volk op het Raadhuisplein in Zwijndrecht in de dagen na de Bevrijding. Collectie HVZ.
Tekst: Maurice de Jongh