Paardenstaarten in het gras

Het grasland is de afgelopen dagen veranderd van een groene, eentonige massa, naar een kleurrijke bloemenzee. Het viel me ook in Ambacht op dat langs de singels, waar de grasmaaiers nog niet zijn geweest, veel kruiden tevoorschijn komen zoals pinksterbloemen, gewone erepijs, gewoon speenkruid en paardenbloem. Voor veel wilde bijen en andere insecten zijn het belangrijke planten om nu nectar uit te halen! Eén van de planten waar ze tevergeefs op bezoek zullen komen, is het zogenaamde heermoes.

Heermoes zullen de meeste lezers wel kennen als het plantje dat je uit elkaar kan halen. De plant is opgebouwd uit kleine elementen, die precies in elkaar passen. Echter, in deze tijd van het jaar is de soort alleen nog maar te zien als een ‘bloeiende’ plant. Maar van echt bloeien kan je niet spreken, want heermoes is een plant die zich voortplant met sporen. Vroeg in het seizoen, als het gras nog kort is, schiet er dus een kleurloze stengel uit de grond met bovenop een kop waaruit de sporen zich via de wind kunnen verspreiden. Wat dat betreft is het heermoes echt een buitenbeentje, net zoals ook varens en paddenstoelen zich voortplanten via sporen. Omdat ze snel uit de grond omhoog kunnen groeien staan ze boven de andere kruiden, en kunnen zo optimaal profiteren van de wind.

Het wortelstelsel van heermoes is heel groot en uitgebreid. De wortels kunnen zich tot wel 2 meter diep bevinden en de soort kan zich via het uitgebreide wortelstelsel uitbreiden. Mede hierdoor is het lastig om de soort op een ongewenste locatie weg te krijgen, omdat telkens opnieuw via het wortelstelsel de soort weer boven de grond komt. Nadat in het voorjaar de kleurloze stengel met de sporen is verdwenen, verschijnt de bekende groene, holle stengel die opgebouwd is uit verschillende compartimenten. Deze stengels zijn dus onvruchtbaar en hebben geen sporen die zich via de wind kunnen verspreiden. Echter, deze stengels vormen dus wel bladgroenkorrels, waardoor de plant energie kan maken die ze in het wortelstelsel op kan slaan. Deze stengels kunnen soms zeer dicht staan, waardoor voor andere planten weinig plek is.

Heermoes is een plant van de familie van de paardenstaarten. Deze naam is te danken aan het feit dat de groene stengels met de zijtakjes een borstelige uitstraling hebben en lijken op een paardenstaart. Tegenwoordig zijn er in Nederland zo’n acht soorten paardenstaarten, waarvan we in de regio ook holpijp, lidrus en reuzenpaardenstaart tegen kunnen komen. Lidrus lijkt sterk op heermoes, maar bij deze soort verschijnt de vruchtbare en onvruchtbare stengel tegelijkertijd. In het verleden moet de familie van de paardenstaarten nog veel groter geweest zijn. Als fossiel in de bodem worden zelfs hele bomen gevonden die op een vergelijkbare wijze zijn opgebouwd zoals wij nu de kruiden nog zien. Nergens ter wereld komen deze bomen nu nog levend voor, maar indirect maken wij dus nog volop van deze bomen gebruik (als brandstof in steenkool bijvoorbeeld).

Heeft u vragen, zelf wat onbekends gezien of andere opmerkingen? Mail me gerust:
cornelisfokker@gmail.com