Een vlindertje met twee vormen

Dit voorjaar vlogen de landkaartjes goed in ons land. De aantallen van deze vlinder zijn nooit heel hoog, maar tijdens een wandeling door bijvoorbeeld het Develbos kon je zomaar vijf exemplaren tegenkomen. Het landkaartje is een onopvallend vlindertje, dat in de loop van april verschijnt en meestal te vinden is in bosranden. Als je ze tegenkomt ben je ze vaak snel weer kwijt, want ze vliegen snel en schichtig en zijn zo weer verdwenen. 

Fluitenkruid is een belangrijke nectarplant in het voorjaar, en wanneer ze zitten te drinken of aan het opwarmen zijn, zijn ze daar soms goed te bekijken. De kleur van het landkaartje is in het voorjaar oranje. De bovenzijde is dan grotendeels oranje gekleurd, met donkere vlakken en lijnen. Vlinders zijn kwetsbare dieren en na een aantal weken zijn de meeste vlinders ‘kapot gevlogen’, en gaan ze dood. Daarvoor hebben ze natuurlijk eitjes afgezet voor de volgende generatie.

De vlinders die uit de eitjes komen die dit voorjaar zijn afgezet, komen over ongeveer twee maanden uit de pop. De volgende generatie is dan aan zet. Opvallend bij het landkaartje is, dat de volgende generatie in de zomer er totaal verschillend uitziet. De landkaartjes zijn dan bijna helemaal zwart, met een opvallende witte baan over de bovenvleugels. In beide vliegperiodes is de onderzijde opvallende geblokt en heeft lijnen die doen denken aan een landkaart. Dat is ook waar de soort zijn naam aan te danken heeft. Maar het is natuurlijk heel opvallend dat de landkaartjes er in het voorjaar anders uitzien dan in de zomer. In Nederland zijn geen andere vlinders die zoiets vergelijkbaars hebben, maar onderzoek heeft licht geworpen op het raadsel van de landkaartjes. Het is gebleken dat de daglengte invloed heeft op het uiterlijk van het landkaartje. Als de rups verpopt in een periode met lange dagen, dan krijgt de vlinder de tekening van de zomervorm. Wanneer de daglengte kort is, zoals in de winter, dan worden de vlinders dus oranje.

Tegenwoordig hebben landkaartjes vaak ook nog een derde generatie, die vliegen dan in warmere periodes in de maand september en zien er dan ook zwart uit. Het gedrag van de landkaartjes is daarentegen niet verschillend in de verschillend periodes. Grote brandnetel is daarbij essentieel voor landkaartjes om zich voort te planten. Dat is de enige plant waar ze hun eitjes op afzetten. Landkaartjes doen dat dan weer op een hele eigen wijze, waarbij ze de eitjes opstapelen aan de onderzijde van de bladeren. Hierdoor ontstaan soort torentjes die kenmerkend zijn voor deze soort.

Overigens is het landkaartje nog een recente nieuwkomer in ons land, die rond 1950 vanuit het oosten is binnengekomen. Ondertussen zitten ze zelfs tot op de Waddeneilanden en kan je ze hier in de regio ook op veel plekken tegenkomen. Ze vliegen nooit in het open veld, maar altijd in of nabij bossen. Opletten dus, maar het is afhankelijk van de tijd van het jaar of je op een zwart of oranje vlindertje moet letten.

Heeft u vragen, zelf wat onbekends gezien of andere opmerkingen? Mail me gerust:
cornelisfokker@gmail.com